null

5 vragen overhet vaccinatiepaspoort

Kun je straks nog reizen zonder vaccinatiebewijs?

Beeld Matteo Bal

Hoewel miljoenen mensen niet kunnen wachten om het coronavaccin te krijgen, willen anderen het goedje absoluut niet ingespoten krijgen. Hoeveel vrijheid hebben niet-gevaccineerden straks nog om te reizen en uit te gaan? Vijf vragen over het vaccinatiepaspoort.

1.Kun je straks nog wel reizen zonder vaccinatiebewijs?

Als het aan de Europese Unie ligt, mag je voorlopig nog zonder vaccinatiebewijs reizen. Maar die opvatting staat onder druk. Op dit moment is het in de meeste landen al verplicht om een negatieve coronatest te laten zien als je het land in wilt. Griekenland, Denemarken, Estland en Israël overwegen daarnaast om straks ook vaccinatiebewijzen te vragen. Met de naderende zomervakantie zal deze discussie komende maanden verder worden aangezwengeld.

Griekenland dringt sinds half januari al aan op het ontwikkelen van een standaard Europees vaccinatiebewijs waarmee toeristen binnen de EU vrij kunnen reizen. Het land, dat sterk afhankelijk is van het toerisme, hoopt dat mensen zo vertrouwen krijgen dat ze op vakantie niet besmet worden door medereizigers.

In afwachting van een Europees besluit is Denemarken alvast begonnen met het ontwikkelen van een eigen ‘digitaal vaccinatiepaspoort’, dat Denen straks op hun telefoon kunnen downloaden. ‘We kunnen een van de eersten ter wereld zijn die het hebben en kunnen het dan aan de rest van de wereld laten zien’, zei een trotse Deense minister van Financiën woensdag.

Israël heeft aangekondigd dat er een soort ‘groen paspoort’ komt waarmee gevaccineerde burgers voor zes maanden vrij toegang krijgen tot reizen, restaurants, bars en grote publieke evenementen. En EU-lid Estland geeft nu al voordelen aan gevaccineerden. Dinsdag kondigde het land aan dat bezoekers met een vaccinatiebewijs voortaan niet meer in quarantaine hoeven.

2. Wat wil Nederland?

Het Nederlandse kabinet heeft nog geen plannen om een vaccinatiebewijs te vragen aan bezoekers die Nederland in willen. Nederlandse gevaccineerden krijgen nu wel al een document waarin staat welk vaccin ze hebben gekregen en de datum van de prik. Dat bewijs zouden ze kunnen gebruiken om naar andere landen te reizen, ook al is het daar niet voor bedoeld.

Mogelijk kunnen ze het document straks ook gebruiken om een kroeg, zorginstelling of school binnen te komen. Nederlandse overheidsinstellingen, winkels, bedrijven en andere private partijen hebben volgens de wet straks namelijk de vrijheid om een vaccinatiebewijs te vragen aan bezoekers, schreef de Gezondheidsraad donderdag. Wel moet voldaan worden aan strenge voorwaarden. Een niet-gevaccineerde bezoeker mag bijvoorbeeld alleen geweigerd worden als dat een ‘gerechtvaardigd doel’ dient.

Het demissionaire kabinet-Rutte benadrukte deze week nogmaals dat niemand verplicht wordt om zich te laten inenten. Maar de overheid mag mensen wel proberen te overtuigen om een vaccin te halen en mag niet-gevaccineerden dus ook uitsluiten van bepaalde voorzieningen. Vorige maand bleek uit onderzoek van de TU Delft dat driekwart van de Nederlanders vóór een vaccinatiebewijs is waarmee mensen weer toegang kunnen krijgen tot bijvoorbeeld kroegen, festivals, en voetbalwedstrijden.

3.Heeft het zin om een vaccinatiebewijs in het leven te roepen als dat niet in EU-verband gebeurt?

Dat zou erg onpraktisch zijn. Binnen de EU geldt vrij verkeer van personen. Dus als een Belg in een Nederlands café een vaccinatiebewijs toont dat door niemand wordt herkend, heeft het geen nut. En als Frankrijk zou besluiten om niet-Europeanen alleen toe te laten met een vaccinatiebewijs, maar Nederland doet dat niet, dan is een sluiproute via Schiphol snel gevonden.

De Griekse premier dringt mede om deze reden aan op het ontwikkelen van een gestandaardiseerd Europees vaccinatiebewijs. Maar sommige EU-lidstaten zijn huiverig voor zo’n stap. Tijdens de vorige EU-top, half januari, is alleen besloten dat lidstaten zullen toewerken naar een ‘vaccinatiecertificaat’ waarmee burgers ‘voor medische doeleinden’ kunnen aantonen dat zij gevaccineerd zijn. Een arts moet nu eenmaal soms kunnen zien of iemand al gevaccineerd is of kunnen bijhouden welke bijwerkingen een vaccin heeft.

Maar de hamvraag – of een Europees vaccinatiebewijs straks ook ingezet mag gaan worden om mensen toegang te weigeren tot landen, feestjes of restaurants – is nog niet beantwoord. Pas in april hopen regeringsleiders daar verder over te praten. Het onderwerp staat – vooralsnog – dus niet op de agenda voor de EU-top op 25 februari.

Er zijn drie bezwaren tegen het invoeren van een Europees vaccinatiebewijs, vinden sommige EU-leiders. Ten eerste zitten er medische haken en ogen aan. Want een vaccinatie garandeert nog niet dat een persoon het virus nooit meer kan krijgen of doorgeven. Ook is nog niet duidelijk in hoeverre vaccins helpen tegen nieuwe virusvarianten. Andere EU-leiders, met Rutte voorop, hebben een ethisch bezwaar tegen een vaccinatiebewijs. Zij willen geen ‘drang en dwang’ bij vaccinatie. Zij willen dus ook niet dat een vaccinatiebewijs bepaalde voordelen geeft.

Tot slot hebben sommige EU-landen praktische bezwaren tegen een verplicht vaccinatiebewijs. Momenteel is slechts zo’n 2 procent van inwoners van de EU ingeënt, dus een reispaspoort is helemaal nog niet aan de orde. In Brussel zijn voorlopig alle inspanningen gericht op het verhogen van de productie van het vaccin: zorgen dat zoveel mogelijk mensen überhaupt een prik krijgen.

4.Is dit juridisch allemaal wel houdbaar?

Daar wordt nu door juristen op gestudeerd. Binnen de EU geldt een vrij verkeer van personen, dus iemand verhinderen om te reizen binnen de lidstaten druist in tegen het principe van de Unie. Maar daarvan mag worden afgeweken als de volksgezondheid in het geding is. In uitzonderlijke omstandigheden is het dus zeker mogelijk om EU-burgers de toegang tot een land te weigeren.

Commissievoorzitter Von der Leyen heeft eerder gesuggereerd dat een negatieve coronatest in elk geval een optie moet blijven om te reizen. Als er ooit al een Europees vaccinatiebewijs zou komen, wordt dat wat haar betreft dus nooit het enige reismiddel.

Een juridische vraag is ook in hoeverre de gegevens van gevaccineerden centraal opgeslagen mogen worden. Momenteel houdt het RIVM bij wie er gevaccineerd is, maar dat register is niet voor iedereen in te zien, zeker niet voor andere landen en bedrijven.

5.Ik heb nog een oud vaccinatieboekje, dus het bestaat toch allang?

Klopt, Nederland heeft al een vaccinatieboekje (het gele boekje). Dat is een internationaal bewijs van inentingen waarin vaccinaties tegen bijvoorbeeld gele koorts, dtp, hepatitis A en B geregistreerd worden. Sommige landen eisen dat je dit laat zien voordat je het land in mag. De coronavaccinatie zou hier eenvoudig aan toegevoegd kunnen worden. Mensen die nu worden opgeroepen voor een vaccinatie, kunnen het gele boekje meenemen om het te laten aanvullen. Het RIVM levert stickers met daarop de merknaam van het vaccin, het batchnummer, de datum en een QR-code voor meer informatie.

Lees verder:

Het kabinet heeft de strenge lockdown verlengd tot en 2 maart. Volgens premier Rutte laat de oprukkende Britse variant van het virus geen andere keus dan nog eens vier weken aan coronamaatregelen. De vaccinatiecampagne in Nederland is ondertussen van start gegaan. Volg hier de laatste ontwikkelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden