Kun je ontstekingen voorkomen met vis en tomaat?

Kun je ontstekingen voorkomen met tomaten of vis?

null Beeld Valentina Vos
Beeld Valentina Vos

De krachtigste remedie tegen ontstekingen komt niet uit het medicijnkastje maar uit de groentezaak, de vishandel en de notenkraam. Nee, hier spreekt niet de zoveelste voedingsgoeroe; de tekst is te lezen op de site van de medische faculteit van de universiteit van Harvard. Er hoort een poster bij met voedsel dat ontstekingen bestrijdt (tomaten, noten, vis) of juist opwekt (zoetigheden, hamburgers, gefrituurd eten).

Fastfood-koorts is de term die een Amerikaanse immunoloog er vorig jaar voor bedacht. Koorts duidt op ontstekingen en die zijn van de goede soort, want daarbij verjagen immuuncellen virussen en bacteriën. Maar er zijn ook andere ontstekingen. Soms richten immuuncellen zich zomaar en permanent tegen het eigen lichaam. In vetcellen kan bovendien een chronisch ontstekingsproces ontstaan. Die ontstekingen worden in verband gebracht met tal van ziekten, van diabetes en kanker tot hartkwalen en reuma. Ze kunnen worden bestreden, zo is het idee, met bepaalde voedingsmiddelen.

Renger Witkamp, hoogleraar voeding en farmacologie in Wageningen, ergerde zich aanvankelijk aan de Amerikaanse hype, en vooral aan het complotdenken eromheen, alsof sprake was van epidemieën met een geheime oorzaak. Maar het aantal studies is inmiddels zo overweldigend dat hij is bijgedraaid. 'Helemaal onzin is het niet.'

Lastig

Het is mogelijk, zegt hij, om de ontstekingsgraad in het lichaam te verminderen door een gezonde leefstijl: goed slapen, stress vermijden, bewegen en gezond eten. Alleen is het lastig om dat bij mensen aan te tonen: er zijn bijvoorbeeld geen stoffen in het bloed die makkelijk kunnen worden gemeten. Bovendien: voedsel waarvan wordt beweerd dat het ontstekingen aanwakkert, is zoet en vet en daarvan worden we dik. Zijn de ontstekingen dan het gevolg van de voeding of van de extra vetcellen die zijn gekweekt? Het meeste bewijs komt uit onderzoek bij dieren of cellen.

'Ik heb me lang in het onderwerp verdiept, maar nooit iets steekhoudends gevonden', zegt Wim Buurman, emeritus hoogleraar metabolisme en immuniteit in Maastricht. 'Ik kan me niet voorstellen dat een enkele voedingscomponent een sterk effect heeft op de afweer, positief of negatief. Zo'n effect zou evolutionair uitgeselecteerd zijn. Vergeet niet hoe oud ons immuunsysteem is.'

En toch: de kennis over dat razend complexe immuunsysteem vertoont nog grote gaten, zegt hij. Misschien lukt het simpelweg niet om te begrijpen hoe voeding daarop een effect kan hebben, aldus Buurman.

Een voorzichtig advies dan maar. De Amerikaanse lijsten met tomaat, koffie en gember kunnen terzijde: het gaat niet om aparte voedingsmiddelen maar om een eetpatroon, zegt Witkamp. Hij denkt dat het zinvol kan zijn om meer omega 3-vetzuren te eten én minder omega-6. 'Dus bijvoorbeeld meer vis en minder zonnebloemolie.' Omega-3 vetzuren verlagen de hoeveelheid cytokines, stoffen die het immuunsysteem opjagen en zo ontstekingen bevorderen. Omega 6-vetzuren doen, via een andere route, precies het tegenovergestelde.

Geen vergif

Bij patiënten met reumatoïde artritis, waarbij gewrichtsontstekingen ontstaan, blijkt visolie (met omega-3 vetzuren) inderdaad de klachten te verminderen, maar het Reumafonds blijft voorzichtig: visolie werkt alleen bij grote hoeveelheden en de gevolgen daarvan voor de gezondheid zijn nog onduidelijk.

Ook snelle koolhydraten (zoals in zoetwaar) spelen mogelijk een rol, aldus Witkamp. 'Suiker is geen vergif, zo ver ga ik niet. Maar de mens heeft 160 duizend jaar geleefd zonder zoetigheden en we eten pas 50 jaar massaal taart en koek. Dat zo'n ander voedingspatroon iets doet met ons lichaam, is geen gekke gedachte.'

Reumatoloog Richard Verheesen (Máxima Medisch Centrum) denkt er net zo over. Hij begint met de stichting Voeding Leeft aan een onderzoek bij reumapatiënten. De deelnemers gaan 'gewoon gezond eten', legt hij uit. 'Eten zoals we vroeger deden, maar waar we ver vanaf zijn geraakt.' Hij snapt de voorzichtigheid maar zegt: voeding kun je niet testen zoals je geneesmiddelen test. 'Het is de moeite waard het effect te bekijken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden