Kun je een hartstilstand krijgen als je in ijskoud water springt?

De verhalen zijn er. Toen Bruce MacIntosh, een 74-jarige Canadees, op nieuwjaarsdag in het ijskoude Ontariomeer sprong, liep het met hem minder goed af dan met zijn medezwemmers. Zij overleefden het jaarlijkse ritueel, MacIntosh niet. Zijn hart stopte ermee. Dat was in 1996.

Deelnemers aan de Nieuwjaarsduik in 2004. Beeld ANP

Inmiddels is de traditie officieel gestopt - wie nu op 1 januari het meer in wil, doet dat maar op eigen risico. Het ijskoude water is te gevaarlijk, het risico op een hartaanval te groot, vindt de organisatie.

Is het echt zo dat een duik in ijskoud water een hartaanval kan veroorzaken?

De hartstilstand van MacIntosh kan natuurlijk toeval geweest zijn - om de zoveel tijd krijgt een zeventigplusser nou eenmaal een hartaanval - maar heel vergezocht is een verband met de lage watertemperatuur niet.

Een zwak hart

Er zijn allerlei redenen om aan te nemen dat ijskoud water het hart onder druk zet, zegt Peter van der Meer, cardioloog aan het UMCG in Groningen. Vooral bij mensen die al een zwak hart hebben, kan dat tot een stilstand leiden.

'Komt het menselijk lichaam in contact met koud water', vertelt Van der Meer, 'dan krijg je al snel te maken met de cold shock response.' Om de organen te beschermen tegen afgekoeld bloed, knijpen de bloedvaten zichzelf dicht. Het hart moet dan harder werken om het bloed rond te pompen en de bloeddruk stijgt. 'De kans dat een kransslagader rondom het hart daardoor vernauwd raakt, is dan zeker aanwezig', zegt de cardioloog.

Maar helaas houdt het slechte nieuws daar niet op. Een zwak hart dat toch al tegen de cold shock response moet vechten, zit niet bepaald te wachten op de zogenoemde duikreflex, waarbij de hartslag juist daalt. Op zich is dat handig, als je een doorsnee zoogdier bent en zuurstof wil besparen terwijl je onder water zwemt. De reflex is in theorie bij mensen sterk genoeg om een conflict te veroorzaken met de hartslagversnellende cold shock response, schrijven twee cardiologen in 2012 in de Journal of Physiology.

Niet bewezen

Het getouwtrek aan het hartritme kan tot ritmestoornissen leiden, speculeren de twee onderzoekers. 'Het zou niet vreemd zijn als dit blijkt te kloppen', zegt Van der Meer. 'Maar bewezen is het niet, want het is ethisch onverantwoord om voor onderzoek mensen in koud water te laten zwemmen totdat ze een hartaanval krijgen.'

De cardioloog noemt nog een mogelijke oorzaak voor hartfalen in koud water toe: het Tako-tsubosyndroom. Dat houdt eigenlijk in dat het hart zich bijna letterlijk dood schrikt. Als het koude water emotionele stress of paniek veroorzaakt, trekt het hart zich niet meer effectief samen. En opnieuw geldt: dat is niet best voor mensen die toch al een zwak hart hadden.

Ook een vraag voor deze rubriek?

Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden