analysecoronavirus

Kuchje? Dan kom je het ziekenhuis in Jemen niet in

Een markt in Sanaa, de hoofdstad van Jemen, afgelopen zondag.Beeld Getty Images

In Jemen gaat het leven door alsof het coronavirus er niet rondwaart. Een lockdown is vanwege de armoede onbespreekbaar. ‘De straten zijn druk, ik maak me grote zorgen.’

Wie in Jemen coronaklachten krijgt, kan een bezoek aan het ziekenhuis meestal vergeten. ‘Ziekenhuizen accepteren niemand met een hoestje,’ zegt Noor, een journalist in de zuidelijke havenstad Aden, in een telefonisch gesprek. Twee weken geleden werd ze ziek. Hoesten en koorts. Drie vrienden hadden hetzelfde. ‘Ik dacht dat het weleens covid-19 zou kunnen zijn.’

Ja, wat doe je dan, in Jemen? Thuisblijven. Hopen dat de klachten vanzelf verdwijnen. Dat het niet afloopt zoals met de vader en zoon uit een bevriende familie: ook een hoestje en koorts, nu allebei dood. Noor, midden twintig en verder gezond, knapte gelukkig snel op. Ze had ‘dengue of malaria’, is nu haar officiële verhaal. De omgeving zou kwaad kunnen spreken van een mogelijke coronabesmetting. ‘En we weten het ook niet zeker, want je kunt je niet laten testen.’

In Jemen, het armste land van de Arabische wereld, kan corona zich ‘sneller, verder en met dodelijker gevolgen’ verspreiden dan elders in de wereld, zo waarschuwt de VN. Covid-19 is hier de zoveelste plotwending in een langlopend drama: een burgeroorlog die al vijf jaar gaande is, maar liefst drie verschillende machthebbers, waarvan er eentje, de zuidelijke separatisten, vorige maand midden in de corona-epidemie de macht greep in Aden. 24 miljoen mensen zijn voor hun bestaan afhankelijk van hulporganisaties. De vorige gezondheidsramp, een cholera-uitbraak die vooral onder jonge kinderen levens eiste, is hier nog niet vergeten.

Bedreigingen

De Jemenitische autoriteiten aarzelen om ruchtbaarheid te geven aan het feit dat aan deze bestaande ellende nu corona is toegevoegd. Terwijl op sociale media filmpjes circuleren van graven die haastig worden gedolven in Aden voor covid-19 slachtoffers, zijn officieel slechts 278 besmettingen geregistreerd op ruim 28 miljoen inwoners. Niemand heeft een idee van de omvang van de werkelijke uitbraak, maar dit aantal is zo onwaarschijnlijk laag dat de VN er openlijk aan twijfelt. Toen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bij de Houthi-rebellen, de machthebbers in de hoofdstad Sanaa, naar verluidt aandrong op meer openheid, leidde dat tot bedreigingen van WHO-personeel.

De lichaamstemperatuur van een man in Sanaa wordt gecontroleerd.Beeld Getty Images

En dus gaat in Jemen het leven door alsof het virus niet rondwaart. Een lockdown is vanwege de armoede onbespreekbaar: de dreiging van de hongerdood is daarvoor te reëel. Ook de markt waar qatbladeren worden verkocht die bij langdurig kauwen een lichte roes geven, het enige dagelijkse lichtpunt in het leven van veel Jemenitische mannen, blijft open. Pogingen tot sluiting zijn kansloos aangezien veel inwoners wapens dragen.

‘Er is geen social distancing,’ zegt Nesmah Mansoor aan de telefoon, een ingenieur en vredesactivist die in Aden woont. ‘De straten zijn druk. Mensen bezoeken elkaar voor het Suikerfeest. Er wordt veel geknuffeld en gekust. We hebben buren die zijn gestorven. Twee vaders van vrienden zijn overleden. Ik maak me grote zorgen om oudere familieleden.’

Schaamtevol

Mondkapjes? In het straatbeeld zijn die nauwelijks zichtbaar. Het dragen van een mondkapje suggereert immers dat je zelf het virus zou kunnen hebben, en dat kan worden gezien als schaamtevol, niet alleen voor jezelf, maar ook voor je familie. ‘Als iemand zegt: ik heb covid, dan heb je kans dat andere mensen de hele familie gaan isoleren,’ zegt Jacqueline Parlevliet, die voor VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in Sanaa werkt. ‘Mensen weten nog niet wat dit nieuwe virus inhoudt en zijn er erg bang voor.’

Mondkapjes zijn in het straatbeeld van Jemen nauwelijks zichtbaar.Beeld Getty Images

Wie ziek wordt, probeert thuis te herstellen, met vitamine-C pillen als enige medicijn. De helft van alle ziekenhuizen in Jemen is door oorlogsgeweld buiten gebruik. En de ziekenhuizen die wel open zijn, sturen mogelijke covid-patiënten vaak weg. ‘Vooral in Aden weigeren ziekenhuizen patiënten met luchtwegklachten,’ zegt Claire Ha-Duong, hoofd van de Artsen Zonder Grenzen-missie in Jemen, vanuit Sanaa. ‘Artsen hebben niet genoeg beschermingsmiddelen. Daarom is er onder medische staf grote angst voor het virus.’

In de klinieken die Artsen zonder Grenzen ondersteunt en die inmiddels overvol liggen, merkt ze de gevolgen. ‘Mensen komen heel laat binnen, als ze er erg slecht aan toe zijn en soms in andere ziekenhuizen zijn geweigerd. We hebben jonge mensen zien sterven. Meerdere overleden patiënten waren nog maar een jaar of 30. Het leek er niet op dat ze chronische aandoeningen hadden. De bevolking is verzwakt door de oorlog en de gevolgen daarvan.’

Onmogelijk

Het leidt tot onmogelijke keuzes. ‘Een paar dagen geleden in Aden waren al onze bedden bezet. We moesten patiënten gaan weigeren. Maar toen ging een patiënt dood en hoe vreselijk het ook klinkt, toen kwam haar bed beschikbaar.’

De helft van alle ziekenhuizen in Jemen is door oorlogsgeweld buiten gebruik.Beeld REUTERS

Saoedi-Arabië, het buurland dat een internationaal omstreden rol speelt in de oorlog in Jemen en onder meer wordt beschuldigd van herhaaldelijke bombardementen op ziekenhuizen, houdt dinsdag samen met de VN een online inzamelingsconferentie om geld op te halen voor onder meer de aanpak van corona in Jemen. Maar de problemen in Jemen zijn zo omvangrijk dat er een gevaar in schuilt om alle hulp in een covid 19-filter te gieten, stelt Parlevliet van UNHCR.

‘We zijn bezorgd dat alle aandacht straks uitgaat naar covid-19. Er is inderdaad meer geld nodig voor de aanpak van corona, maar dat zou ten koste kunnen gaan van gewone programma’s, zoals het ondersteunen van de allerarmsten.’

LEES OOK:

Nieuw front dreigt in door oorlog verscheurd Jemen na inname presidentieel paleis in Aden

In Aden, de alternatieve hoofdstad van Jemen, hebben separatistische rebellen het presidentiële paleis ingenomen van de door de VN gesteunde regering. In Jemen dreigt daarmee een nieuw oorlogsfront te ontstaan. Een coalitie tussen de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië, tot nu toe elkaars bondgenoten in Jemen, staat onder druk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden