OMBUDSVROUW

'Kruisverhoor' leidt tot nog meer warrigheid

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

null Beeld null

Tamana Amiri zocht zelf de media, natuurlijk mag zij kritisch worden ondervraagd. Maar de tegenpartij ook.

Het interview met Tamana Amiri in de krant van zaterdag had veel weg van een kruisverhoor, vond een aantal lezers. Normaal gesproken geldt dat niet bepaald als een diskwalificatie. De krant heeft een waakhondfunctie. Mensen met macht en maatschappelijke posities moet het vuur aan de schenen worden gelegd. Zeker wanneer het vermoeden bestaat dat ze feiten verdraaien of erger, de boel bedriegen. Alleen ging het hier niet om een minister of voorzitter van een college van bestuur, maar om de 23-jarige dochter van een uitgezette Afghaan die mishandeld zou zijn door marechaussees.

De lezer werd met een niet mis te verstane boodschap het stuk ingeleid: 'De dochter van de uitgezette Afghaan Feda Amiri wil de verwarring wegnemen, maar ze raakt verstrikt in haar verhaal', aldus het intro. Nogal opiniërend en cru, meenden sommigen. Logisch toch, dat een dochter er alles aan doet om haar vader terug te krijgen? En duidt die warrigheid niet op emotionele instabiliteit? Had de krant haar niet tegen zichzelf in bescherming moeten nemen?

Kamervragen

Daarvoor was het hoe dan ook te laat. Juist vanwege de mediaoptredens van dochter Tamana én kunstenares Katinka Simonse, alias Tinkebell - die zich het lot van de familie zegt aan te trekken - was de uitzetting een politieke zaak geworden. Tamana bracht de vermeende mishandeling naar buiten. Er werden Kamervragen gesteld. In een brief ontkende staatssecretaris Teeven dat de Afghaan tijdens de uitzetting gewond was geraakt. De betrouwbaarheid van de dochter raakte steeds meer verbonden met de geloofwaardigheid van de staatssecretaris.

Aanvankelijk ageerde Tamana vooral tegen het in haar ogen inhumane 1F-beleid. Alle Afghanen die een hoge rang hadden bij de KhAD, de beruchte geheime dienst die zo'n 50 duizend mensen de dood in joeg tijdens het communistische regime, zijn volgens de Nederlandse staat schuldig aan oorlogsmisdaden. Zonder individueel proces moeten zij terug naar Afghanistan. Haar vader was majoor en moest - na achttien jaar - vertrekken.

Hulp van Tinkebell

Tamana besloot naar Afghanistan te reizen toen zij naar eigen zeggen na een maand nog geen teken van leven had ontvangen. Ze richtte een site op om geld in te zamelen en kreeg hulp van Tinkebell, die haar later achterna reisde. In Kabul vond de dochter haar vader. Hij lag in het ziekenhuis, verkeerde in 'kritieke toestand' en leed aan 'geheugenverlies', zo verscheen er op de site ikzoekmijnvader.nl. De Volkskrant nam die kwalificaties op 23 februari over. Tamana was onbereikbaar.

De marechaussee ontkende de mishandeling wel meteen. De uitzetting was vlekkeloos verlopen, aldus een woordvoerder. Opvallend was dat de auteur van een begeleidend stuk de mishandeling 'onaannemelijk' noemde. 'Amiri is op een burgervlucht gezet naar Kabul. Als marechaussees hem tijdens de vlucht botbreuken zouden hebben toegebracht, dan moeten andere passagiers dat hebben gemerkt. In het internettijdperk was zoiets niet lang geheim gebleven', aldus de journalist, die drie jaar correspondent was in Afghanistan.

Dit schoot een lezer in het verkeerde keelgat. Wist de verslaggeefster soms dat meneer Amiri tijdens de hele reis in het zicht van andere passagiers bleef en dat deze geneigd waren hier werk van te maken? Misschien kon ze beter bij de IND gaan werken, sneerde hij, 'daar hecht men heel erg aan dit soort 'bewijs''.

Publiek sentiment

Het beeld dat zij het Nederlandse asielbeleid verdedigt, werd versterkt toen zij op 26 februari aanschoof op de bank bij Jinek - samen met Tamana en Tinkebell. Die ochtend berichtte de krant dat 'het publieke sentiment zich tegen de familie lijkt te keren'. Tinkebell zou tegen Omroep Brabant hebben gezegd dat Tamana 'een toneelstukje' opvoerde over de verwondingen van haar vader. In deze krant ontkende ze dat: 'Als dat zo is, dan zijn het heel goede acteurs. Ik weet het niet zeker.' De achterdocht nam verder toe doordat een betrouwbare Afghaanse vertaler, met wie de oud-correspondente lang samenwerkte, geen toegang tot de vader kreeg om het verhaal te verifiëren.

's Avonds bij Jinek legde Tamana uit waarom de vertaler werd geweigerd. Hij was Pathaan, zij zijn Tadzjiek, haar vader vertrouwde het niet. Deze uitleg had niet in het artikel misstaan, ook al vindt de verslaggeefster die niet plausibel. Ze wijst er onder andere op dat de arts van Feda Amiri ook een Pathaan was. Ze stemde in met een optreden bij Jinek omdat ze ook wilde laten zien waarom het 1F-beleid bestaat: er zijn veel slachtoffers van de KhAD, die gruwelijk heeft gemarteld en gemoord, naar Nederland gevlucht. Hoewel ze tijdens de uitzending zei dat ze er niet zat om uitzettingen te verdedigen, kwam dat op sommigen wel zo over. Ze wees Tamana op haar tegenstrijdigheden en het gebrek aan bewijs. Ze hield zich keurig aan de feiten, maar omdat de natuurlijke tegenstander van Tamana ontbrak - Teeven bijvoorbeeld - kon de indruk ontstaan dat de verslaggeefster die rol vervulde.

'Tamana is niet zielig'

Het interview in de Volkskrant lijdt volgens de advocaat van de Amiri's eveneens aan vooringenomenheid. Tamana heeft volgens hem veel onduidelijkheden weggenomen, maar die zijn niet helder weergegeven. Zo had een vriendin die de site beheerde de toestand van vader ten onrechte te ernstig voorgesteld. Hij leed niet aan geheugenverlies, maar was wel verward. Aan het slot lijkt het erop dat Tamana zichzelf tegenspreekt. Volgens de advocaat raakte zij in verwarring doordat de journalisten haar confronteerden met informatie over haar moeder die ze niet kende.

De oud-correspondente ziet dat anders. Ze vindt het jammer dat het artikel wegens ruimtegebrek moest worden ingekort, waardoor de open sfeer niet tot uitdrukking kwam. De strekking blijft volgens haar overeind. 'Tamana is geen zielig meisje. Ze is een volwassen vrouw, goed opgeleid. Ze heeft zelf om het interview gevraagd en de media opgezocht.'

Kritische vragen

Mijns inziens werd in het interview nog eens vet benadrukt wat eerder die week al in de krant had gestaan: dat het verhaal van de Amiri's twijfelachtig is. Uiteraard mag een van de hoofdrolspelers kritisch worden bevraagd, maar er moet wel sprake zijn van enig evenwicht in de berichtgeving. De scherpe benadering van de tegenpartij moet ook in de krant tot uitdrukking komen. Beide partijen roepen vragen op. Verschil is wel dat de staatssecretaris een ambtenarenapparaat en het geweldsmonopolie tot zijn beschikking heeft en Tamana Amiri het moet doen met een kunstenares die haar zaak in de beeldvorming meer kwaad dan goed heeft gedaan.

De lezer was beter geholpen met een reconstructie. Inmiddels is het verhaal van de marechaussee veranderd van vlekkeloos naar dwangmiddelen met geweld. Donderdag maakte de advocaat stukken bekend waaruit bleek dat Feda Amiri een zogeheten body cuff, een beenband en tiewraps aangelegd heeft gekregen. Wellicht is het nu tijd voor een kruisverhoor met de staatssecretaris over geweldsinstructies bij uitzettingen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden