Kruistocht tegen de krachtterm

Het gaat goed met de Bond tegen het Vloeken: 23 duizend donateurs en een budget van jaarlijks acht ton. WordPerfect kuist zijn synoniemenlijst onder het woord 'Jezus', zelfs Youp van 't Hek probeert vloeken 'eruit te jenzen'....

ROB GOLLIN

GODVERDOMME kan natuurlijk niet.

Verdomme ook niet. Overduidelijk een afgeleide.

Potdomme? Neen. Al dat ge-pot, ge-gut, ge-gat, ge-get; doorzichtige camouflage.

Verdorie, dan. Niet zuiver. Komt van God verdore je, God make je dwaas.

Wat zegt directeur Rijk van de Poll dan als hij op zijn duim timmert? Eerst: 'Au' Dan: 'Alle mensen' Of: 'Deksels'

Eerlijk?

Eerlijk. Hij heeft geen behoefte aan iets hartgrondigers. En hij slaat trouwens zelden op zijn duim.

Niet dat de Bond tegen het Vloeken geen enkel begrip heeft voor de bevrijdende werking van een verwensing. Maar misbruik dan niet Zijn Naam, je kunt er anderen mee kwetsen. De bondsdirecteur: 'Je zet je eigen vuilniszak in de tuin van je buurman.'

Alternatieven zijn daarom veelbesproken in de achterban. Rododendron, is al eens geopperd. Bos wortels. Rotterdammer ook. Die rrrrrr. Lekker. Agressief genoeg. Lathyrus was een andere suggestie. Lathyrus, dat lucht op. Lathyrus is een plant.

Een keurig kantoor aan de rand van het centrum van keurig Veenendaal, voor vijf medewerkers, van wie drie parttime. Voor bezoekers zijn twee parkeerplaatsen gereserveerd. Rijk van de Poll (49), baptist, oud-leraar Engels, heeft op zijn bureau alvast foldermateriaal uitgestald.

Er zijn stickers. Een gele kaart, 'dit is een vriendelijke waarschuwing: vloek niet'; een achthoekig rood bordje: 'gebruik Gods naam niet als een stopwoord.' Er zijn bierviltjes. 'Wie vloekt gooit zijn eigen glazen in', 'Vloeken is morsen met woorden.' Er is een uitklapfoldertje in het Fries: 10 fragen oer it flokken. Aan de wand hangen de affiches waarmee de bond op NS-stations de aandacht trekt. De papegaai en de tekst: 'Vloeken is aangeleerd, word geen naprater.' De rood aangelopen voetballer die de bal over de goal schiet: 'Een vloek mist ieder doel.'

Naast het promotiemateriaal ligt een stapel brieven aan donateurs. Er moeten er steeds meer de deur uit. Wie altijd wat meewarig doet over het clubje kruisridders tegen vuig taalgebruik, moet voortaan beter op zijn woorden passen: de Bond tegen het Vloeken weet zich gesteund door een gestaag uitdijende achterban. In 1974 waren er nog maar vijfduizend leden, in 1991 ruim 12 duizend en dit jaar kan de 23 duizendste donateur in de boeken. De boodschap, waarmee administrateur J. Baas uit Den Helder in 1917 in een ingezonden brief in De Standaard de fundamenten voor de bond legde ('Wat kan gedaan worden tot bestrijding van deze nationale zonde?' Naschrift redactie: 'Van den steun der Pers kan de inzender wel verzekerd zijn'), vindt aan het eind van deze eeuw een nooit eerder vertoonde weerklank.

Van de Poll: 'Hoe die toename te verklaren is, weten we niet precies. We zijn wat actiever dan voorheen, dat speelt zeker een rol. Maar ook de ergernis over het vloeken is groot. Bij de media heerst tegenwoordig een sfeer van: moet kunnen, toe maar jongens. Maar het publiek denkt daar toch anders over. We hebben het laten onderzoeken: 70 procent ervaart vloeken als vervelend.

'Als ik op de radio onze activiteiten toelicht, krijg ik overwegend instemmende reacties. Onder christenen zit ons grootste potentieel. Hervormd, gereformeerd, maar ook evangelisch; dat zijn de kerkgenootschappen waarin de bond wortelt.

'Maar ook niet-kerkelijken melden zich, enkele honderden inmiddels. Mensen die in het volle leven staan, maar die het vervelend vinden als anderen in hun geloofsopvatting geraakt worden. Ouders, die benaderen ons ook. Zij maken zich zorgen over het taalgebruik van hun kinderen. Laatst stonden we op een beurs van het Reformatorisch Dagblad. Er kwamen vooral jongeren naar ons toe. Er is maar één organisatie op dit terrein. Daarin vloeit alles samen.'

De bond vaart er wel bij. Van de ruim acht ton die de club jaarlijks te besteden heeft, komt 533 duizend gulden van donateurs en losse giften. Andere inkomstenbronnen: speciale acties, sponsors, kerken en overheden, vooral gemeenten in de bible belt. De aanhang vormt tevens het netwerk van tipgevers: reken maar dat in Veenendaal de telefoon gaat als het derde gebod van Gods heilige wet in het geding is.

Op de stickers, viltjes en affiches krijgen copywriters nog de ruimte voor spitsvondigheden, maar als een gealarmeerde bond zich direct richt op overtreders - gemiddeld ruim zeventig keer per jaar - is de toon giftiger. Zo kreeg Seth Gaaikema vorige maand een brief. 'Het nummer Hallelujah, Amen, dat door uw jury is bekroond met de Annie M.G. Schmidtprijs, voldoet onzes inziens niet aan de normen van theatervakmanschap. Het lied bezingt op onterende wijze het aardse optreden van de Zoon van God. (...) Kwetsen is een uiterst goedkope vorm van humor, omdat het altijd ten koste gaat van medemensen.'

Ook de vertalers van de ziekenhuisserie ER, hier op het tv-scherm gebracht door de AVRO, ontvingen post. 'Wat ons met name stoort, is dat veel Engelse vloekwoorden een Nederlandse vertaling krijgen die de hartgrondigheid van een vloek eerder versterkt dan afzwakt.' Hell werd 'Goddank'. Fout. Als bijlage stuurde de bond een lijstje met nettere varianten. Shit wordt 'poeh', voor fuck you kan 'krijg de zenuwen', en damned mag als 'verdraaid' of 'ellendig' de ondertitels halen.

Wee de zondaar. Van NRC Handelsblad tot De Havenloods, van VPRO's Nachtzusters tot Radio Noordzee Nationaal, van Procter & Gamble (Dash is een 'geschenk uit de hemel') tot Darling Market (reclame voor een kerstmarkt: 'Je zus komt ook') - de waakhond van de kuise taal ontgaat weinig. Zelfs degene die openlijk 'o jé', of 'jeetje' gebruikt, kan een terechtwijzing verwachten. Jezus is de bron.

Van de Poll: 'Het is niet eens zozeer veroordelen, het is meer bewustmaken.'

De tentakels reiken tot in de personal computer. De nieuwste versie van het tekstverwerkingsprogramma WordPerfect gaf voor Jezus als synoniem onder meer allemachtig, deksels, goddomme, jeminee en sodeju. Hadden de samenstellers niet gehoord van Zoon van God, Christus, Vredevorst en Immanuël? 'Een ernstige misser', gaf het bedrijf Corel toe, dat WordPerfect op de markt brengt. Het programma wordt gewijzigd.

De aangesprokenen beloven geregeld beterschap of tonen op z'n minst begrip. Zo ook Albert Heijn, toen in het blad Allerhande ijs werd aangeprezen met de kwalificaties hemels, goddelijk en paradijselijk. Het bedrijf heeft toegezegd voortaan 'extra alert' te zijn. Van de Poll relativeert. 'Ik besef dat toezeggingen soms stoelen op commerciële overwegingen.'

Veel andere gifpijlen dan een vermanende brief heeft de bond niet. Plaatselijke verordeningen tegen het vloeken zijn in 1986 geschorst. Het Wetboek van Strafrecht biedt al langer geen munitie meer, sinds schrijver Gerard Reve in 1968 in het zogeheten ezelsproces door de Hoge Raad werd vrijgesproken. In zijn boek Nader tot U en het tijdschrift Dialoog beschreef de auteur hoe de ik-figuur anaal geslachtsverkeer bedrijft met een tot ezel gereïncarneerde God. Het mocht van de rechter. Slechts de Reclame Code Commissie staat nog wel eens open voor een gekrenkte bond en tikt dan een adverteerder op de vingers.

De organisatie vangt dan ook geregeld bot. Marnix Rueb, geestelijk vader van stripheld Haagse Harry, schreef: 'Als Haagse Harry moet ophouden met schelden en vloeken, houd ik lege tekstballonnetjes over.' De VPRO: 'Het is ons recht om spot te drijven met van alles en nog wat.' Cabaretier Youp van 't Hek: 'Zolang de wereld onder het toeziend oog van uw God naar de sodemieterij gaat, heb ik geen behoefte om met respect over haar te praten.'

Het toewensen van enge ziektes, vergelijkingen met geslachtsorganen en overige schakeringen van schuttingtaal zijn dolkstoten voor de bond en de achterban. Wie de medemens beledigt, beledigt ook zijn Schepper. Maar godslastering vormt de speerpunt in de kruistocht tegen de krachtterm. Want daar wringt de schoen het meest. Directeur P. van Sterkenburg van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden stelde vorig jaar in zijn boek Vloeken (Sdu, 49,90 gulden) een ranglijst samen van uitingen met de hoogste taboewaarden. Zwijgend schuift Van de Poll de publicatie toe.

Op één staat godverdomme, gevolgd door kut, godver, godverdorie, Christus, fuck, gvd, Jezus en goddomme. Duidelijk, toch? En als vakantiejeugd in Veenendaal het bondskantoor ontdekt en begint te scanderen, moet vooral Hij het ontgelden.

Van de Poll verklaart de zielenpijn. 'Iemand die je zeer dierbaar is, wordt beledigd. Stel je maar eens voor als iemand zo over je vader of moeder spreekt. Die vergelijking moet je maken. Zo voel ik die God. Eerbied, ontzag, liefde. En dan is elk misbruik pats, boem, raak! Wat ons wel eens steekt, is dat met de gevoelens van moslims en joden veel omzichtiger wordt omgesprongen. Dat durft men gewoon niet aan. Wie wil Salman Rushdie achterna?

'Of we geen achterhoedegevecht voeren? Nee. De wereld bestaat nu eenmaal uit zondige mensen. Diefstal, moord, het is van alle tijden. Vloeken ook. Dat wil toch niet zeggen dat je er niks tegen moet ondernemen? Uitbannen lukt niet. Pas als Christus op aarde weerkeert, wordt alles nieuw. Zie ons maar als vooruitgeschoven post. Wij proberen mensen aan het denken te zetten, om uiteindelijk zo uit te komen bij God.'

Is, de neutrale posters met papegaai of boze voetballer ten spijt, zieltjes winnen dan toch de verborgen missie?

Van de Poll: 'We doen helemaal niet geheimzinnig over onze achtergronden en motieven. Maar we hebben nu eenmaal te maken met de ontkerkelijking. De grote massa heeft geen religieuze kennis en overtuiging meer, die moet je op een eigen golflengte zien te bereiken. En op zo'n poster kun je hooguit vijf woorden kwijt. Maar ik geef toe: we zijn aan het broeden hoe we in campagnes toch weer een link kunnen leggen met de Bijbelse boodschap.' Spreek vrijmoedig over God, maar misbruik nooit Zijn Naam, dat vinden ze nog steeds een mooie op het kantoor in Veenendaal.

Stoort het, dat er altijd wat meewarig wordt gedaan over de bond? 'Ach, ik ken de verwijten: kun je je niet ergens anders druk over maken, doe toch geen moeite, je bereikt er toch niks mee. Maar de opvattingen schuiven op. Het is onderzocht. Maar 10 procent is echt negatief over ons, 48 procent koestert sympathie, en 42 procent is neutraal.'

En niks bereiken? Van de Poll verlaat zijn kantoor en keert terug met het dagblad Trouw van zaterdag 21 maart. Hij toont een interview met Youp van 't Hek, wiens adres de administrateurs van de bond wel uit het hoofd zullen kennen. Wat zegt de cabaretier in Trouw over zijn vloeken? De vinger van Van de Poll houdt stil bij een passage. Youp 'probeert het er de laatste tijd een beetje uit te jenzen'.

Nee, nee, geen triomf, haast de directeur zich te verklaren. Hij trekt de krant naar zich toe en zoekt een neutrale formulering. 'Ik neem het waar.'

Een gevecht tegen de bierkaai bestaat niet uit louter nederlagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden