ProfielTheo Bovens

Kruisigt Limburg op Goede Vrijdag zijn gouverneur?

Vriendendiensten en bestuurlijke corruptie beheersen sinds jaar en dag de Limburgse politiek. Eerder deze week traden twee gedeputeerden af. Volgt vandaag gouverneur Theo Bovens?

Commissaris van de koning Theo Bovens. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Commissaris van de koning Theo Bovens.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Notabene op Goede Vrijdag staat de Limburgse gouverneur Theo Bovens (CDA, 61) een van de de zwaarste dagen uit zijn loopbaan te wachten. In het ‘parlement Limburg’, zoals de Provinciale Staten in het zuiden worden genoemd, krijgt hij mogelijk een motie van wantrouwen aan zijn broek omdat hij bestuurlijke corruptie onvoldoende weet te bezweren. Eerder deze week sneuvelden al twee gedeputeerden.

Vriendendiensten dan wel gecorrumpeerde machtspolitiek, zo wordt steeds opnieuw bewezen, zitten tot in de haarvaten van de Limburgse bestuurscultuur: of het nu gaat om ambtenaren, wethouders, burgemeesters of gedeputeerden. Maar in weerwil van de feiten en onthullingen in de media verzet Bovens zich tegen dit beeld.

Zo verklaart hij in 2017 voor het hoger beroep tegen VVD-Statenlid Jos van Rey (veroordeeld voor corruptie, tot 2019 Statenlid) in de Volkskrant: ‘Het imago plakt nog steeds aan ons, maar dat is volstrekt onterecht. (..) Hier gebeurt in vijf jaar minder dan in een half jaar in Amsterdam.’

Manhaftig stelt hij dat sinds de jaren ’90 de rust in zijn provincie is weergekeerd. ‘Mocht er morgen onverhoopt een nieuwe corruptiezaak opduiken, dan krijg je te horen: hé, daar heb je Limburg weer. (..) Het is de keerzijde van onze sterke identiteit. Als Limburg wat doet, straalt dat af op de hele groep. Ik ben ermee gestopt om er boos over te worden.’

De jaren ’90 zijn zeker roerige tijden. De provincie krijgt namen als ‘Palermo aan de Maas’ of ‘De Vriendenrepubliek’. De ene affaire lost de andere af. In een informele politieke cultuur leidt gesjoemel tot veroordelingen van burgemeesters, wethouders en ambtenaren.

Rooms carrièrepad

Maastrichtenaar Theo Bovens trad in 2011 aan als gouverneur. Eraan voorafgaand bewandelde hij een klassiek-Rooms carrièrepad: studie Geschiedenis te Nijmegen, actief binnen het CDJA, werkzaam aan de universiteit van Maastricht, en besturen als wethouder, loco-burgemeester, in het college van bestuur van de Open Universiteit en kroonlid van de SER. Hij is trombonist van de carnavalsvereniging. Dit alles leidt tot het cliché profiel van de joviale bestuurder. Hij kon niet op het Vrijthof In Den Ouden Vogelstruys (‘De Struys’) staan, of men sprak hem aan. ‘Iedereen kent Theo, Theo kent iedereen.’

Commissaris van de koning Theo Bovens. Beeld Marcel van den Bergh
Commissaris van de koning Theo Bovens.Beeld Marcel van den Bergh

Bij zijn aantreden als gouverneur maakt Bovens bestuurlijke integriteit tot speerpunt van zijn beleid. Al dient al die corruptie ook te worden gerelativeerd. Voor de VPRO-radio verklaart Bovens in 2013 dat Limburgse politici ‘dicht bij de burgers staan’. En inderdaad, dan loop je het risico van cliëntelisme, maar als portefeuillehouder integriteit denkt hij toch dat Limburg het beter op orde heeft dan in andere provincies.

De vraag die vandaag op tafel ligt in het spoeddebat in Maastricht is of de aanpak van Bovens dat genoeg heeft opgeleverd. Heeft hij nog wel draagvlak en vertrouwen om aan die bestuursstijl te werken? Vorige week vroeg SP-Kamerlid Renske Leijten aan demissionair minister Ollongren of er niet van hogerhand moet worden ingegrepen.

In NRC Handelsblad bonden twee hoogleraren de gouverneur alvast de bel aan. Paul Bovend’Eert (Nijmegen, Staatsrecht) zei: ‘Ik had eigenlijk al verwacht dat hij zelf zijn ontslag zou aanbieden. (...) Als je de kans loopt door een motie van wantrouwen naar huis gestuurd te worden, is het beter de eer aan jezelf te houden.’ Volgens Hans van den Heuvel, emeritus hoogleraar integriteit aan de VU in Amsterdam, had Bovens in de IKL-affaire allang justitie moeten inschakelen. ‘Bovens heeft geen goed afgestelde morele antenne. Hij is wankelmoedig gebleken in het aanpakken van de perikelen.’

Limburgse trots

Tot een Haagse carrière is het bij Bovens vooralsnog niet gekomen, al valt zijn naam binnen het CDA vaak voor een ministerschap. Zijn hart ligt in het zuiden. Als hij in 2015 Elsevier ontvangt, probeert hij Limburgse trots uit te stralen. Hij opent de balkondeuren van zijn werkkamer en wijst: ‘Kijk, daar zit André Rieu en daar heb je de Sint Servaas en de Sint-Jan.’

Maar er trekt geen journalist voorbij, of wéér wordt hij geconfronteerd met een affaire. Dit keer rond VVD-Kamerlid Mark Verheijen die als Limburgse gedeputeerde declaraties indiende bij de provincie voor activiteiten die hij verrichtte voor de VVD. Dezelfde Verheijen die in opspraak raakte vanwege betalingen door projectontwikkelaar Piet van Pol, ook bekend uit het corruptieschandaal rond Jos van Rey.

Bovens wil er ook dit keer niet veel over kwijt, want is een zaak niet ‘in handen van justitie’, dan moet hij toch ‘boven de partijen’ blijven staan. Liever wijst hij erop dat hij als eerste een integriteitsscreening voor bestuurders in het leven riep. Al die affaires doen het imago van Limburg geen goed, weet u. En dan heeft hij standaard deze zin paraat: ‘We werken hard en bouwen aan een nieuwe zelfverzekerde identiteit.’ De vraag luidt of hij daar ook vandaag mee wegkomt.

Er zijn drie affaires die in de afgelopen jaren een zwaar stempel drukken op de positie van Bovens.

In 2019 wordt bekend dat Limburg veel meer dan andere provincies oud-bestuurders inhuurt voor allerlei betaalde klusjes. Minister Ollongren vraagt Bovens om opheldering. Ook ligt de gouverneur in de vuurlinie bij de aankoop van een woning door de Maastrichtse burgemeester Annemarie Penn-Te Strake van een ambtenaar met wie ze een werkrelatie heeft.

In 2020 besluit PS tot een parlementaire enquête naar de ‘sterspeler van het college van GS’ (aldus dagblad De Limburger), Ger Koopmans, omdat er reden is tot twijfel aan zijn integriteit. Koopmans is bezoldigd commissaris bij grind- en baggerbedrijf Terraq en bemoeit zich als gedeputeerde rechtstreeks met een project van dit bedrijf.

In maart 2021 leidden onthullingen in NRC Handelsblad tot het vertrek van Koopmans en mede-gedeputeerde Hubert Mackus. Directe aanleiding is een nieuwe affaire: zij wisten volgens de krant dat ex-CDA-gedeputeerde Herman Vrehen subsidiegeld van goededoelenstichting IKL naar zijn eigen bv’s doorsluisde. Koopmans en Mackus gaven opdrachten aan die bv’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden