Kruipertjes maken natuur van bodem

Allerlei kleine diertjes in de grond blijken bevorderlijk voor natuurontwikkeling. Een nieuw inzicht onder experts...

De bodemfauna van keverlarven, mijten, springstaarten en aaltjes is veel bepalender voor wat zich bovengronds aan natuur kan ontwikkelen dan tot dusver is aangenomen. In Nature van 17 april legt onderzoekster ir. Gerlinde de Deyn van het Nederlands Instituut voor Oecologisch Onderzoek (NIOO-KNAW in Heteren) uit hoe die mechanismen werken.

Tot dusver werd aangenomen dat maaien en begrazen de succesfactoren waren bij de ontwikkeling van biodiversiteit. Meer in het bijzonder zou dat goed zijn voor de opeenvolging van stadia in de natuurontwikkeling - bijvoorbeeld van intensief begraasd grasland naar bloemrijke graslanden en uiteindelijk gevarieerde natuur.

Recent werd al aangetoond dat ziekteverwekkende bodemmicroben de vegetatie beïnvloeden. De rol van de ongewervelde bodemfauna, zoals kevers en aaltjes, heeft tot dusver weinig aandacht gekregen. Het gezamenlijke onderzoek van NIOO met drie universiteiten (VU, Utrecht en Wageningen) toont echter aan dat deze bodemdiertjes erg bevorderlijk zijn voor de bovengrondse natuurlijke weelde.

Zo blijken de bodemdiertjes de dominante grassoorten die de vegetatie gewoonlijk overheersen (Engels raaigras en ruw beemdgras) te onderdrukken en de meer ondergeschikte te bevoordelen (grasklokje, blauwe knoop, knoopkruid). Bovendien onderdrukken de bodemdiertjes de planten van het actuele stadium meer dan de planten van de daaropvolgende stadia, waardoor opvolging van vegetatie wordt versneld.

Natuurbeheerders zetten doorgaans de traditionele middelen in, zoals begrazing, maaien en het verwijderen van de toplaag als ze snel natuur willen ontwikkelen, zegt ecoloog dr. ir. Wim van der Putten van het NIOO. Dit laatste gebeurt soms als zwaar bemeste landbouwgrond in natuur wordt omgezet. Bij het afgraven verschraalt de bodem in één keer. Daarna moet het bodemleven weer terugkeren, een proces dat zes tot tien jaar kan duren.

De belangrijke rol van de bodemfauna is nieuw voor ecologen. 'We wisten al wel dat bovengrondse grazers de concurrentieverhouding tussen planten kunnen beïnvloeden, maar nu blijkt er ook een rol weggelegd voor ondergrondse grazers', zegt Van der Putten.

De opeenvolging van soorten in de natuur is een van de meest fundamentele concepten in de ecologie. Altijd werd gedacht dat de successiepatronen in vegetatie redelijk goed voorspelbaar waren, omdat die afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van voedingstoffen en van de concurrentie tussen plantensoorten.

Maar de interactie tussen boven- en ondergrond kan de competitie beïnvloeden. Grazers als Schotse hooglanders en konikpaarden kunnen indirect de ondergeschikte soorten bevoordelen door de dominante soorten heel selectief op te vreten. Dit geeft de onderschikte plantensoorten bovengronds meer licht en ondergronds meer voedingsstoffen.

Nu blijkt dus dat de dominante soorten naar verhouding ook méér worden begraasd door kleine bodemorganismen dan ondergeschikte soorten. Omdat de kleine bodemorganismen de planten van hun eigen stadium meer remmen dan planten van latere stadia, versnellen ze ook de opeenvolging van plantensoorten in de vegetatie.

De Deyn voerde experimenten uit. Ze zette bodemfauna uit intensief beheerd grasland (cultuurgrasland), uit een grasland dat al twintig jaar met rust was gelaten (natuurherstel) en uit een grasland dat nooit voor intensieve productie is gebruikt (een natuurgebied) in potten. Die waren gevuld met grond uit het natuurherstelstadium en beplant met soorten uit de verschillende velden.

Het resultaat was dat in de drie stadia de dominante soorten inderdaad werden onderdrukt en dat er tevens verschuivingen optraden in de plantengemeenschappen. De wortels van de dominante soorten verminderden en dat was indirect gunstig voor de ondergeschikte soorten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden