Kroonprins van Saoedi-Arabië wil terugkeren naar de 'gematigde, open en tolerante' islam

Mohammed bin Salman (rechts) and Klaus Kleinfeld (links). Kleinfeld wordt de CEO van megastad NEOM. Beeld null
Mohammed bin Salman (rechts) and Klaus Kleinfeld (links). Kleinfeld wordt de CEO van megastad NEOM.

Vorig jaar bezocht ik het filmfestival van Saoedi-Arabië. In een afgeladen zaal in de stad Dammam was ik getuige van de Saoedische variant van de Oscaruitreiking. Regisseurs, acteurs en documentairemakers werden onder aanzwellende klanken op een fonkelend uitgelicht podium geroepen om een Palmboom in de kleuren goud of zilver in ontvangst te nemen, onder dankzegging van ouders en collega's.

Het was een aanstekelijke ervaring. Talentvolle jonge vrouwen en mannen kregen de kans te tonen wat zij de Saoedische cinema te bieden hebben.

Er was één probleempje. Er bestáát geen Saoedische cinema.

Dat wil zeggen, het land telt steeds meer filmmakers en de universiteit van Jeddah kent sinds kort zelfs een filmopleiding, nota bene alleen voor vrouwelijke studenten. Maar bioscopen zijn er niet. Saoedi's die de bekroonde films willen zien, gaan het internet op.

Hieraan moest ik denken bij het bericht dat kroonprins Mohammad bin Salman deze week heeft aangekondigd dat Saoedi-Arabië terugkeert naar de 'gematigde, open en tolerante' islam.

Eh, gematigde islam? In Saoedi-Arabië? Land van onthoofdingen en rigide scheiding der seksen? Bakermat en exporteur van salafisme? Hoorden we hier de voorzitter van de Hell's Angels meedelen dat zijn leden zich voortaan slechts per snorfiets zullen voortbewegen? Werd er net zo'n toneelstukje opgevoerd als in Dammam?

Wie weet. Toch is er alle reden de opmerking van de kroonprins serieus te nemen.

Megastad NEOM

De 32-jarige Mohammad, de machtigste persoon van Saoedi-Arabië, maakte de terugkeer van de gematigde islam niet bekend voor een gehoor van islamitische schriftgeleerden, maar op een conferentie in de hoofdstad Riyad waar vierduizend buitenlandse zakenlieden kennisnamen van zijn plannen voor de komende decennia.

Die liegen er niet om. Mohammad is de man achter Vision 2030, de vorig jaar gepubliceerde blauwdruk voor de toekomst van het land. Het door olie verwende koninkrijk moet worden omgevormd tot een productieve natie, waar niet langer buitenlanders het meeste werk doen. Wil Saoedi-Arabië overleven, dan moeten er buitenlandse investeerders komen, en banen voor miljoenen jongeren. Met de gedeeltelijke beursgang van staatsoliebedrijf Aramco ontstaat een investeringsfonds met 2 biljoen dollar in kas voor fabelachtige projecten die de Saoedische economie moeten diversifiëren. Zo verrijst er in het noorden van Saoedi-Arabië een megastad met de science-fictionachtige naam NEOM. De industriële metropool wordt 26 duizend vierkante kilometer groot, bijna de omvang België.

De maatschappelijke regels zullen er soepeler zijn dan in Saoedi-Arabië gebruikelijk (geen intolerante islam die het gerieflijke bestaan in NEOM verzuurt), maar ook in de rest van het koninkrijk worden de teugels gevierd. De jongeren die ik vorig jaar sprak in Saoedi-Arabië omschreven het leven in hun land als verstikkend saai. De Kentucky Fried Chicken volstaat niet langer. De kroonprins beseft dat terdege. De jeugd heeft meer 'zuurstof' nodig, zei hij deze week op het Future Investment Initiative. Dus komt er meer ruimte voor cultuur en amusement. En jawel: binnenkort worden de eerste bioscopen geopend.

Economisch gemotiveerd feminisme

Met democratisering heeft dat allemaal niets van doen. It's the economy, stupid! Mohammad bin Salman wil Saoedi-Arabië opstoten in de kapitalistische vaart der volkeren en daarbij heeft hij geen behoefte aan de hindermacht van een reactionaire geestelijkheid die elke maatschappelijke verandering ziet als ondermijning van de religieuze dogma's.

Dat de regering vrouwen stimuleert te gaan werken, heeft niets te maken met islamitisch feminisme. Het is puur economische noodzaak. 'Een groot deel van mijn productieve factoren wordt niet gebruikt', zei de kroonprins vorig jaar tegen The Economist. Zelfs het opheffen van het autorijverbod voor vrouwen is economisch gemotiveerd. Om te kunnen werken, moeten vrouwen mobiel zijn. Families kunnen hun geld zinvoller uitgeven dan aan Pakistaanse chauffeurs. Bovendien ziet Mohammad niet graag dat zijn land te kijk staat als de risee van de moderne wereldeconomie.

Een tolerante islam, tja. De Mekka Gay Pride zal niet snel door de straten van de heilige stad trekken. Op z'n best wordt het een soort Dubai-islam. Maar veelzeggend was dat de kroonprins verwees naar 1979. In dat kanteljaar werd de Grote Moskee van Mekka bezet door extremisten, waarna het doodsbange koningshuis van de weeromstuit de conservatieven in alles hun zin gaf. 'We gaan niet nog eens dertig jaar verspillen', zei Mohammad. 'Het extremisme wordt op korte termijn uitgebannen.'

De kroonprins heeft haast. Botsingen met de clerus zijn daarbij onvermijdelijk. Het is fascinerend om te zien hoe die strijd gaat verlopen. Ik zet mijn oliedollars in op the economy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden