Kroongetuige kan proces tegen V. tot mijlpaal maken

Het proces tegen Johan 'de Hakkelaar' V., dat vandaag begint voor de rechtbank in Amsterdam, heeft alles in zich om uit te groeien tot een van de meest spectaculaire strafzaken van de jaren negentig....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Formeel bestaat de figuur van kroongetuige niet in het Nederlandse rechtsstelsel. De afspraken die het Openbaar Ministerie met Karman en Abbas heeft gemaakt, zijn gefundeerd op de, zeer summiere, richtlijn 'Deals met criminelen', die in 1983 werd uitgevaardigd door de top van het Openbaar Ministerie. Een kroongetuige-regeling was in de maak, maar werd door minister Sorgdrager van Justitie in de ijskast gezet in afwachting van de parlementaire enquête opsporingsmethoden. De commissie-Van Traa wees de figuur van de kroongetuige daarna af: een wettelijke regeling over deals met criminelen zou volstaan.

Ondanks de smalle juridische basis is het Openbaar Ministerie in Amsterdam toch de weg van de kroongetuige opgegaan. Dat was vooral uit pragmatisme, zo liet de Amsterdamse hoofdofficier van justitie J. Vrakking in een interview weten. 'Er deed zich een noodsituatie voor: er moest een doorbraak komen in de zaak tegen V.. We wisten van alles over hem, maar hadden geen spatje bewijs.'

Aan zowel Karman als Abbas werden in ruil voor belastende verklaringen tegen V. toezeggingen gedaan. Karman hoeft nooit meer de gevangenis in voor de drugstransporten die hij mede als 'chef laden en lossen' heeft georganiseerd. Ook Abbas heeft weinig meer van het Openbaar Ministerie te vrezen: hij zal in Nederland niet meer worden vervolgd. Abbas bemiddelde naar eigen zeggen bij de aankoop van enorme partijen Pakistaanse hasj door de groep van V..

Het proces tegen de Hakkelaar, die wordt verdacht van de smokkel van meer dan driehonderdduizend kilo hasj, kan een mijlpaal worden. Als de rechtbank de contracten met de verklikkers goedkeurt, dan ligt het voor de hand dat het Openbaar Ministerie in de komende jaren met meer verdachten deals sluit. Voor misdaadbestrijders is dat een aanlokkelijk perspectief omdat na de enquête een aantal opsporingsmethoden taboe werd verklaard.

De advocaten zullen zich met hand en tand tegen de figuur van kroongetuige verzetten. Als de overeenkomsten met Karman en Abbas door de rechtbank als onrechtmatig worden bestempeld, zullen de verklaringen niet mogen bijdragen aan het bewijs. Een veroordeling van Johan V. en Koos R. komt dan op losse schroeven te staan.

Er is nog een reden waarom het proces tegen V. als een testcase wordt beschouwd. Het onderzoek is in 1991 begonnen door een piepklein team van de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD), dat zich - speurders zijn dol op symboliek - het 'Kolibri-team' noemde. De officier F. Teeven, die vandaag samen met zijn collega M. Witteveen als aanklager zal optreden, maakte ooit als rechercheur deel uit van dat team.

V. maakte volgens justitie voor zijn criminele zaakjes gebruik van de Femis-bank, die in 1991 failliet ging. Het Kolibri-team heeft een belangrijk deel van zijn tijd besteed aan het ontwarren van de financiële transacties die via deze zwartgeldbank hebben gelopen. 'Dit opsporingsonderzoek kan worden beschouwd als de eerste vingeroefening op het terrein van het financieel rechercheren', zei minister Sorgdrager onlangs op een congres.

Ook in deze zaak zal de verdediging proberen te achterhalen of justitie zich heeft bezondigd aan ongeoorloofde opsporingsmethoden. Zo hebben de raadslieden F. van der Putten, de ontslagen chef van de Criminele Inlichtingendienst Gooi- en Vechtstreek, als getuige à decharge opgeroepen. Het is afwachten of Van der Putten, die nu een carrière als juridisch adviseur ambieert, voor spektakel zal zorgen - spektakel waar het toch al niet aan ontbreekt in deze zaak.

Michiel Kruijt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.