Kroniek van een wel heel duur verhuisdrama

Amper twee jaar na opening verhuisde Kunsthal KAdE in Amersfoort al naar een nieuwe locatie. Verliespost: 10 miljoen euro. In een boek reconstrueert journalist Miro Lucassen hoe het misliep.

Beeld Daria Scagliola & Stijn Brakke

Ruim 10 miljoen euro gaf de gemeente Amersfoort uit aan de verhuizing van de nog maar net gebouwde Kunsthal KAdE naar een nieuwe locatie elders in de stad. Die verspilling was bekend : hij kostte cultuurwethouder Mirjam Barendregt in 2011 haar baan. Onduidelijk bleef hoe het zo ver kon komen. Waarom trok niemand aan de bel?

Journalist Miro Lucassen (1961) dook voor het eerst in het verhaal. Hij deed dat met financiële steun van Regionaal Spitwerk, een kersverse stichting die ijvert voor journalistiek onderzoek op regionaal niveau.

In zijn deze maand verschenen boek Twee keer valse start - Vijf jaar rommelen met Kunsthal KAdE doet Lucassen op minutieuze wijze het complete verhaal uit de doeken. Het is het eerste resultaat van de nieuwe stichting, die is opgericht dor oud-hoofdredacteur van het Utrechts Nieuwsblad Arjeh Kalmann. Saillant detail: de gemeente Amersfoort subsidieerde een deel van het project uit hun in 2014 ingestelde potje voor media-innovatie.

Werkgelegenheid

'Telkens in dit proces zie je dat mensen handelen zonder dat ze weten wat ze aan het doen zijn, dat ze er niet goed over hebben nagedacht', zegt Lucassen. Hij beschrijft de geschiedenis vanaf de eerste plannen in de jaren negentig. Amersfoort wilde toen de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed naar de stad halen om werkgelegenheid te creëren.

Om deze dienst aan de stad te binden, besloot het stadsbestuur in 2001 dat in het nog te bouwen kantoorgebouw ook een expositieruimte moest komen voor moderne kunst.

Zo opende in 2009 Kunsthal KAdE in een zijvleugel van het gloednieuwe rijksdienstgebouw. Maar al eind 2010 wilde wethouder Barendregt de kunsthal laten verhuizen. De expositieruimte moest een plek krijgen in het prestigieuze Amersfoortse cultuurgebouw Eemhuis (begrote kosten: 45 miljoen euro), waarvan de bouw net was begonnen. Poppodium De Kelder, dat eigenlijk in het Eemhuis gevestigd zou worden, was voor het stadsbestuur een zorgenkindje geworden. Op het laatste moment moesten de architecten de popzalen in hun tekeningen uitgummen en er expositieruimtes van maken.

Nauwelijks geld voor de kunst zelf

De cultuurwethouder verzekerde de gemeenteraad dat deze wissel van functies zonder extra kosten kon worden uitgevoerd, mede omdat geluidsisolerende maatregelen niet meer nodig waren. Het ging anders. 'Zo'n verandering kan natuurlijk niet kosteloos', zegt Lucassen. 'Er waren meerdere deskundigen die dat ook zeiden. Maar die boodschap verdwijnt vervolgens ergens in het ambtelijk apparaat.'

Pas in 2011 blijkt dat de switch 10,5 miljoen euro extra heeft gekost. Bovendien zit de gemeente vast aan een dertigjarig huurcontract voor de oude ruimte in het Rijksdienstgebouw: dit kost Amersfoort jaarlijks meer dan 3 ton. En dat terwijl de economische crisis de gemeente inmiddels zwaar heeft getroffen.

Door de hoge huisvestingskosten is er nauwelijks nog geld overgebleven voor de kunst zelf, concludeert Lucassen. Voor het exposeren van de werken van Armando, door de kunstenaar geschonken aan de gemeente, is geen budget meer. Het daarvoor ingerichte Armando Museum in de Elleboogkerk brandde in 2007 af, waarbij veel kunstwerken verloren gingen. De nog behouden werken verhuisden in 2014 naar Utrecht.

Beeld Maarten Hartman/Hollandse Hoogte

Onderzoeksjournalistiek

Amersfoort is niet de enige gemeente die zó veel geld heeft gestopt in de stenen, dat er voor de te vertonen cultuur in die gebouwen te weinig overblijft. Lucassen: 'Zo'n verhaal is bijvoorbeeld ook te schrijven over muziekcentrum TivoliVredenburg in Utrecht.'

De bedoeling is dat er meer onderzoeksjournalistieke boeken verschijnen over dergelijke uit de hand gelopen regionale projecten. Spitwerk-oprichter Kalmann vindt dat de regionale onderzoeksjournalistiek een steuntje in de rug kan gebruiken, nu de plaatselijke media hun werk met steeds minder middelen moeten doen.

Lucassen hoopt van harte dat er meer boeken komen. 'Mijn handen jeuken in elk geval. Ook zo'n project als de 2 kilometer lange spoortunnel in Delft, die miljoenen euro's meer kost dan begroot en de stad in financiële problemen brengt, schreeuwt om een dergelijk onderzoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden