Kroniek van een stervende maniak

SICK, The Life and Death of Bob Flanagan, Supermasochist, regie Kirby Dick, vandaag en morgen bij Cinema de Balie, Amsterdam, ma 11 en di 12 januari bij Popifilm in Rotterdam, wo 13 Effenaar, Eindhoven, za 16 Paard, Den Haag, ma 18 en di 19 januari bij Vera Zienema in Groningen....

BEELDENDE KUNST/FILM

Bob Flanagan was bij leven een lachend lijk en nog, nu hij overleden is en begraven, maakt hij een lange neus naar de Dood van Pierlala. De film loopt ten einde, de aftiteling stokt, en andermaal duikt Flanagan op. In feite rest van hem slechts een plastic fles vol vocht uit zijn longen, het vocht waarin hij verdronk, maar de tijd neemt een keer. De patiënt ligt weer in bed, het gezwollen gezicht door zuurstofslangen ingesnoerd. Lalalie, lalala, wat is het lollig om dood te zijn, zingt hij kuchend. En proestend steekt hij zijn tong uit - mond wijd open, piercing blikkerend in het licht.

SICK is snijdend grappig: een openhartig portret van de stervenszieke kunstenaar en komediant Bob Flanagan, die zijn pijn met pijn bestreed. De 'supermasochist' had zijn leven allang in een act veranderd, toen Kirby Dick hem in 1993 vroeg de hoofdrol te spelen in een documentaire. Ze maakten de film samen: Dick, Flanagan en Flanagans partner en meesteres Sheree Rose. Zij was gewoon hun performances op de camcorder te registreren, en stond die beelden van huiveringwekkend genot af, om de kroniek over het leven en de dood van haar manmoedige slaaf te versterken.

SICK is zo hun laatste kunstwerk geworden, een gesublimeerde reportage over de lijdensweg van een maniak, die weigerde zich neer te leggen bij zijn lot. Flanagan werd geboren met een ongeneeslijke longziekte, net als twee zusjes, die eraan bezweken voor ze volwassen waren. 'Mij was een vroeg einde beloofd, eerst op mijn tweede, toen op mijn tiende, mijn twintigste, en zo verder, maar hier ben ik, veertig jaar later, and still safe. Mijn drift te overleven en de koppige kwaal te onderwerpen, heeft me geleerd to fight sickness with sickness', grijnst hij, diabolisch stunter op de grens van pijn, seks, liefde en dood.

Flanagan provoceert het museumpubliek in zijn blootje, het getourmenteerde lijf balancerend in de lucht, gekneveld aan een schandpaal, met gewichten bengelend aan zijn zak, heen en weer, als een slinger van de tijd. 'Christus was de eerste masochist', verkondigt hij. Een dame wendt zich af: 'Ik denk niet dat dit leuk is.' Zijn moeder, thuis aan de keukentafel naast haar man, veronderstelt dat haar zoon zijn lichaam kastijdt omdat hij het haat. Maar vader Flanagan is trots, omdat zijn zoon het er niet bij laat zitten: 'Hij vecht terug.'

Flanagan zelf: 'Mensen gaan er vaak van uit dat masochisten zwakkelingen zijn. Dat is een vergissing. De masochist zoekt controle over zijn lichaam. Hij beheerst zijn pijn.' SICK laat het zien van zeer dichtbij. Bijvoorbeeld in de performance Autopsy, die even intiem is als morbide. Bob ligt voor lijk op de autopsietafel. Sheree Rose analyseert eerst zijn littekens, tatoeages en piercings, als in een terugblik op hun gepassioneerde liefdesleven, en demonstreert dan de reikwijdte van het sadomasochisme in de praktijk.

Wie daar zijn maag al voelt krimpen, mag weten wat hem te wachten staat, want Autopsy is onschuldig vergeleken bij Hammer of Love: een vrolijk liedje over de hamer der liefde waarmee vrome lieden onder het toeziend oog van de goede god hun huis oprichten, maar die in Flanagans handen een spijker wel op de kop gemikt door zijn penis slaat. Het is niet om aan te zien en toch nog altijd minder aangrijpend dan de laatste momenten van de kunstenaar, wanneer zijn adem hem ontglipt en de onvergetelijke triomfator moet buigen voor de dood.

'Ik snap het niet', stamelt hij, en ook dat is raak. SICK ontraadselt het leven van de supermasochist. Onbegrijpelijk blijft alleen de dood.

Wilma Sütö

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden