Kroes stelt zich boven de wet van Nederlandse enquêtecommissie

De commissie-De Wit hoorde woensdag Neelie Kroes. Maar die had niet veel te vertellen. Niet omdat ze niets wist, maar omdat Europese regels haar noopten tot zwijgen.

DEN HAAG - U mag blij zijn dat ik er ben. Wat heet, dolblij. Dat was wat Neelie Kroes gisteren de parlementaire enquêtecommissie-De Wit duidelijk wilde maken. 'Ik kom hier uit vrije wil', zei de eurocommissaris. Tegenwoordig is ze van de Digitale Agenda, maar 'De Wit' wilde haar verhoren over de tijd dat ze nog van Mededinging was. 'Ik heb hiervoor toestemming moeten vragen en gekregen van de Europese Commissie', zo poogde Kroes de dankbaarheid van de commissie te vergroten.


Haar verhoor beloofde op zijn minst interessant te worden. Want niemand is in de voorbije vier weken van commissieverhoren zo negatief over de tong gegaan als Kroes. Soms als persoon, meestal als functionaris. Haar halsstarrigheid rondom de nationalisatie van ABN Amro heeft de Nederlandse belastingbetaler minstens 1 miljard euro gekost, daarover is iedereen het eens - politici, ambtenaren, toezichthouders en bankiers.


Daarbovenop heeft haar botte behandeling van ING dat concern naar de rand van de afgrond gebracht. Dat vindt dan weer niet iedereen: alleen werknemers van ING en van De Nederlandsche Bank, de toezichthouder.


Ambtenaren en politici vinden het prima dat ING hard gestraft wordt voor het accepteren van zowel 10 miljard staatssteun als een ingenieuze staatsoplossing voor een giftige portefeuille met Amerikaanse hypotheken. 'Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten', is voor hen het credo.


Eindelijk zou dan de kwade genius van al die onrechtvaardig gevonden straffen zich komen verdedigen, was de voorpret bij het verhoor van Kroes. Wie weet, misschien gaat ze wel zeggen dat ze spijt heeft. Dat ze inderdaad - zoals economieprofessor Sweder van Wijnbergen tegen de commissie zei - Nederlandse banken vier keer zo hard heeft aangepakt als alle andere Europese financiële instellingen die straf kregen van Kroes. En misschien geeft ze wel toe - zoals oud-Fortisbestuurder Jan-Michiel Hessels ongevraagd uitriep - dat Kroes de val van het hele Fortis-concern heeft veroorzaakt. Ze hield immers vast aan een sanctie die stamde uit de pre-crisistijd.


Het liep anders. Kroes beriep zich op Europese wetten en verdragen en zei... niets. De Europese wet gaat immers boven de Nederlandse. Steeds als commissieleden Rik Grashoff (GroenLinks) of Roos Vermeij (PvdA) zorgvuldig een messcherpe vraag hadden geformuleerd, dacht Kroes even na om vervolgens te verklaren geen antwoord te zullen geven. Achter haar zaten twee secondanten driftig mee te schrijven. 'Wilt u, of kunt u geen antwoord geven', vroeg de commissie. 'Wil!', zei Kroes.


Kroes maakte een uitzondering voor de jij-bak van Hessels. Hoe? Ook met een jij-bak. 'Meneer Hessels werkte vanaf 2001 bij Fortis. Als iemand zich verantwoordelijk moet voelen voor de ondergang van Fortis is hij het wel.'


Zei Kroes dan niets waar de enquêtecommissie iets mee kan? Toch wel, al was het niet haar bedoeling. Stevig doorvragen van Grashoff ontlokte aan Kroes de bekentenis dat banken die staatssteun hebben gekregen maar ten dele hetzelfde behandeld worden. Is het bedrag aan steun boven een bepaalde grens, dan volgt er sowieso straf. In EU-jargon: herstructureringen. Dan moet het door de staat gesteunde bedrijf delen van zichzelf verkopen.


Maar hoever Kroes dan wil dat die herstructureringen worden doorgevoerd, dat bekeek ze van geval tot geval.


Dat ondersteunt het bezwaar van ING: wij zijn onevenredig hard aangepakt. De bank-verzekeraar is met dat argument naar de rechter gestapt, naar het Europese Hof. Daar loopt de zaak nog steeds en dat greep Kroes dankbaar aan toen ze met het Europese verschoningsrecht niet wegkwam. 'Ik geef geen antwoord op deze vraag, want dat is onder de rechter. Maar nogmaals: ik ben hier uit vrije wil.'


Wouter Bos: zonder nieuwe wetten vervallen banken in oude fouten

Banken vallen terug in hun oude fout, waarschuwde Wouter Bos bij zijn tweede verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie. De oud-minister van Financiën, tegenwoordig als consultant werkzaam bij KPMG, ziet banken weer proberen 'ongebreideld' te groeien. 'Met de gedachte: in geval van nood worden we toch wel gered door de belastingbetaler.'

Door die groei komt in de visie van Bos de kernoorzaak van de kredietcrisis van 2008 en 2009 weer terug: de complexiteit van het systeem. Die werd groter in een tempo dat de toezichthouders met geen mogelijkheid konden bijhouden. 'De complexiteit van het systeem is vele malen sneller gegroeid dan ons vermogen om die complexiteit te beheersen', zei Bos.

Banken beperkingen opleggen en voor Nederland een compleet nieuwe toezichtwet ziet Bos als de oplossing om herhaling van de crisis te voorkomen. Zakelijke activiteiten zouden van consumentenbanken gescheiden moeten worden. Of banken zouden een bepaald maximaal marktaandeel mogen hebben. 'Zoals in Canada het geval is', lichtte Bos toe.

Toezicht op banken moet voortaan voortdurend plaatsvinden en de resultaten moeten zichtbaar zijn voor iedereen, vindt de oud-minister. 'De huidige Wet financieel toezicht is niet meer van deze tijd', zei hij. 'Artikel 1 is: als u niets hoort is het goed. Artikel 2: als u wel wat hoort is het te laat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden