Kroaten snakken naar tegenpool Tudjman

De verwachte politieke veranderingen in Kroatië zijn een massale afkeer van het Tudjman-tijdperk geworden. De kandidaat van het regime haalde maandag niet eens de tweede ronde van de presidentsverkiezingen....

Het is opvallend hoe een voorzichtige aftekening van een klimaatsverandering in een mum van tijd kan transformeren in een totale omwenteling.

Toen Franjo Tudjman in december overleed, was duidelijk dat er iets in Kroatië ging veranderen. Iets. Zeker niet alles. Want Tudjman was de personificatie van het onafhankelijke Kroatië. Zijn Kroatische Democratische Gemeenschap (HDZ) controleerde het gecorrumpeerde en aan elkaar gelieerde politieke en economische leven in het land. Via de staatstelevisie stelde het de bevolking bijna een decennium lang bloot aan de eigen nationalistische boodschap.

Bezat Kroatië nog een potentieel tot verandering? Veel hing er vanaf of de oppositie in het parlement een meerderheid kon verwerven. Bij de parlementsverkiezingen van 3 januari behaalden de gezamenlijke oppositiepartijen een overweldigende meerderheid. Dit was geen voorzichtige afwending van de HDZ, maar een complete afkeer.

Uit de uitslag van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen blijkt dat die aversie zich sterk heeft doorgezet. HDZ-genomineerde Mate Granic bleef steken op amper 20 procent van de stemmen. De tweede ronde zal gaan tussen twee kandidaten van de oppositie.

Nog geen maand geleden was Granic, minister van Buitenlandse Zaken onder Tudjman, van de presidentskandidaten veruit de bekendste en populairste. Bij vriend en vijand genoot hij respect voor zijn verdiensten voor Kroatië. Hij gold als gematigd binnen een club van radicalen. Kort voor de verkiezingen legde hij zelfs zijn functies binnen de HDZ neer. Het mocht niet baten. Eens een Tudjman-vazal, altijd een Tudjman-vazal.

Een al tijden sluimerende behoefte aan verandering is in Kroatië in een tijdsbestek van enkele weken manifest geworden. Het is niet zozeer een behoefte aan een afrekening met het dubieuze verleden van de onafhankelijke Kroatische staat, als wel een behoefte aan een drastische verbetering van de leefomstandigheden. De bevolking wil uit de armoede.

In de voormalige communistische wereld is het welhaast een regel geworden dat de zittende machthebbers bij verkiezingen worden weggestemd, omdat zij - lang niet altijd terecht - voor de armoede verantwoordelijk worden gehouden. In Kroatië is die verantwoordelijkheid evenwel overduidelijk. Als persoon ontnam Tudjman echter veel Kroaten de moed om een stem tegen de dagelijkse misère te durven uitbrengen.

Nu hij er niet meer is, stemmen de Kroaten niet alleen massaal tegen de armoede, maar ook tegen de persoon van Tudjman. De tweede ronde van de presidentsverkiezingen wordt een strijd tussen de oppositiepolitici Stepe Mesic en Drazen Budisa. Beiden deden in hun campagne hun uiterste best zo menselijk en gewoon mogelijk over te komen. Dat was een bewuste strategie. De meeste Kroaten snakken naar een stijl die tegengesteld is aan de hooghartige, autoritaire, welhaast keizerlijke manier van doen van Tudjman.

Het is derhalve niet verwonderlijk dat juist de tot voor kort kansloos geachte Mesic de meeste kans maakt over twee weken de nieuwe president van Kroatië te worden. Met zijn informele, 'gezellige' imago is hij erin geslaagd zich te presenteren als een soort anti-Tudjman.

Dat de veranderingen in Kroatië zo totaal zijn geworden, heeft er ook mee te maken dat iedere in eerste instantie bescheiden ommekeer zijn eigen dynamiek kan krijgen. De Kroatische schrijfster Dubravka Ugresic verwoordde het in deze krant als volgt: 'Ik weet dat de meerderheid tot twee keer toe heeft gestemd op Tudjman. (. . .) Mensen voelen nu dat iets nieuws vereist is, dus zijn ze plots allemaal tegen de partij van Tudjman. De elasticiteit van mensen is enorm.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden