Kritische PvdA uiteindelijk toch voor aankoop JSF

Coalitiepartij PvdA kiest na meer dan tien jaar van aarzeling alsnog schoorvoetend voor het gevechtsvliegtuig Joint Strike Fighter als opvolger van de verouderde F-16. PvdA-Kamerlid Angelien Eisink kreeg vandaag genoeg garanties van het kabinet om 'de volgende stap te kunnen zetten'. Uiteindelijk zei ze: 'Het stoplicht kan naar groen.' Dat bleek vandaag in het Kamerdebat met de ministers van Defensie, Economisch Zaken en Financiën over de toekomst van de krijgsmacht.

Een foto van de JSF, vrijgegeven door de Amerikaanse marine. Beeld AFP
Een foto van de JSF, vrijgegeven door de Amerikaanse marine.Beeld AFP

De opvolging van de JSF houdt de Nederlandse regering en het parlement al sinds de jaren negentig bezig. De Partij van de Arbeid heeft al die tijd met de kwestie geworsteld. Als oppositiepartij was de PvdA veelal tegen, in regeringscoalities neigde de partij telkens naar deelname. Nu de PvdA opnieuw deel uitmaakt van de regering en het keuzemoment zich aandient, neemt zij alsnog de verantwoordelijkheid voor de Joint Strike Fighter.

PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink maakte vandaag de keuze van haar fractie bekend, maar pas helemaal aan het eind van een Tweede Kamerdebat dat de hele dag duurde. 'De PvdA heeft altijd gestaan voor een krijgsmacht met een luchtmacht met jachtvliegtuigen.' De JSF is al met al toch het beste vliegtuig dat beschikbaar is en dat voldoet aan de Defensieambities die de coalitie en het kabinet hebben, meent de PvdA'er.

Eijsink nam ook vandaag haar tijd voordat ze de knoop doorhakte, tot grote frustratie van andere Kamerleden. Alle oppositiepartijen probeerden haar uit de tent te lokken. SP'er Jasper van Dijk noemde het 'laf' dat de PvdA'er het keuzemoment bleef uitstellen. Ook D66, CDA, GroenLinks en ChristenUnie vroegen keer op keer duidelijkheid van Eijsink. Zij hield echter vol dat zij eerst nog enkele vragen aan de minister wilde stellen en daar niet op vooruit wilde lopen. Halverwege het debat stond het licht volgens haar 'op oranje'.

Aanvullende eisen
Alvorens akkoord te kunnen gaan met de aanschaf van de JSF-toestellen, wilde Eijsink eerst een reeks eisen aan het kabinet voorleggen. Ze vroeg aan de minister of met 37 JSF-toestellen alle Defensieambities gerealiseerd kunnen worden en of er met dat aantal ook te allen tijde vier toestellen beschikbaar kunnen zijn voor deelname aan missies.

Deze vragen stelde ze naar aanleiding van een kritisch rapport van de Rekenkamer over de JSF. Het is volgens de Rekenkamer niet zeker of het geschetste budget van 4,5 miljard euro niet alsnog wordt overschreden en of de 37 toestellen voldoende zijn om mee te kunnen doen in 'het hoogste geweldsspectrum', zoals het kabinet wil. Desondanks schreef de Rekenkamer dat het kabinet de keuze voor het vliegtuig 'maximaal' had onderbouwd. Eijsink zei dan ook: 'Dat rapport zegt: this is the best you can get. Dat heb ik in al die jaren nog niet meegekregen. Dat is mijn ankerpunt.'

PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink in de Tweede Kamer. Beeld anp
PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink in de Tweede Kamer.Beeld anp

Minister Jeanine Hennis van Defensie zei ervan overtuigd te zijn dat met 37 toestellen altijd vier vliegtuigen beschikbaar zullen zijn voor deelname aan missies, in lijn met de ambitie van het kabinet. De regering heeft voor de JSF gekozen omdat deze straaljager de komende veertig jaar meekan en alle types van geweld aankan, zei de minister.

Orders voor Nederlandse bedrijven
Ook wilde PvdA'er Eijsink weten of er voldoende Nederlandse werkgelegenheid voortvloeit uit het project. Minister Henk Kamp van Economische Zaken antwoordde dat de productie van de JSF tot 2045 naar schatting 8 tot 10 miljard euro aan opdrachten zal opleveren voor het Nederlandse bedrijfsleven. Tussen 2045 en 2065, jaren waarin de toestellen moeten worden onderhouden, kunnen Nederlandse bedrijven nog eens 16 tot 20 miljard opstrijken dankzij de JSF.

Hij zei echter geen garanties te kunnen geven. Andere landen, zoals Italië en Noorwegen, dingen ook mee naar orders bij het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie dat de leiding heeft over de ontwikkeling van de JSF. Volgens Kamp heeft Nederland de expertise in huis om de motoren van de vliegtuigen te onderhouden. Maar, zei hij, er zal hard moeten worden gewerkt om de opdrachten binnen te slepen. Het kabinet stelt daarom een bijzondere vertegenwoordiger aan die namens het Nederlandse bedrijfsleven in Amerika zal gaan lobbyen voor de orders.

Eijsink stelde ook vragen aan het kabinet over mogelijke geluidsoverlast van het toestel. De JSF maakt meer lawaai dan de F-16. Omwonenden van de vliegbases Volkel en Leeuwarden hebben hier bezwaar tegen gemaakt. Minister Hennis zei die zorgen te begrijpen en beloofde dat de huidige geluidsnormen niet zullen worden opgerekt. 'Defensie neemt de zorgen van omwondenden serieus.' Ze wil werken aan vermindering van geluidsoverlast, onder andere door vaker met de toestellen in het buitenland te trainen.

Steeds duurder en daarom minder toestellen
Nederland is sinds 1996 betrokken bij de ontwikkeling van de JSF, maar opeenvolgende kabinetten hebben de keuze tot aanschaf telkens voor zich uitgeschoven. In 2006 was het voornemen nog om 85 toestellen te kopen. De alsmaar oplopende prijs en ontwikkelingskosten hebben tot gevolg gehad dat dat aantal inmiddels meer dan gehalveerd is. De uiteindelijke bestelling van 37 Joint Strike Fighters gaat 4,5 miljard euro kosten.

Minister Hennis van Defensie in de Tweede Kamer. Beeld anp
Minister Hennis van Defensie in de Tweede Kamer.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden