Kritische pers in Indonesië moet oppassen

Hoe hou je lastige journalisten onder de duim? In Indonesië is het simpel: een krant die niet wil luisteren naar de vaderlijke raadgevingen van de minister van Voorlichting verliest de uitgeefvergunning....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

'Vele jonge journalisten raakten vermoeid en angstig', schrijft de 26-jarige Ayu Utami, verslaggeefster van het blad Forum Keadilan, nadat de Indonesische regering vorig jaar juni in één klap drie ongehoorzame bladen verbood: DeTik, Editor en Tempo.

Een demonstratie van honderden mensen 'die het niet begrepen' haalde het departement van Voorlichting aan de Jalan Merdeka Barat in Jakarta niet. 'De weg werd versperd door gelaarsde eenheden in camouflagebroeken, gestoken in zwarte T-shirts met opschrift 'Operatie Schoon', gehelmd en gewapend met schild en rotan zweep. Hiermee sloegen ze in op de ongewapende demonstranten waardoor deze in verwarring raakten en er gewonden vielen'.

Het relaas van verslaggeefster Utami vormt het begin van Persbreidel 1994, een verzameling artikelen over de recente onderdrukking van de vrije pers door de regering-Suharto. De bundel werd onlangs uitgegeven door de Nederlandse Vereniging van Journalisten in samenwerking met het AJI, de nieuwe, niet aan de regering gelieerde journalistenbond van Indonesië.

De AJI werd na de verschijningsverboden van vorig jaar opgericht door een groep journalisten die niet langer braaf aan de leiband wil lopen van de 'Nieuwe Orde' van president Suharto. De bundel is boeiend, zeker in een jaar waarin vele journalisten uit Nederland naar Indonesië zullen afreizen om verslag te doen van de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid van de voormalige Hollandse kolonie, èn van het eerste bezoek van koningin Beatrix aan het land.

Jammer is wel dat de bundel nauwelijks naar krant of weekblad ruikt. Het afdrukken van enkele verhalen die de wrok van het regime opriepen had, zeker voor wie nog nooit van bladen als DeTiK, Editor en Tempo heeft gehoord, een nuttige verluchtiging kunnen zijn. Zeker tussen de nogal zware verhandelingen over de handel en wandel van regering en kapitaal die nu het boekje domineren.

Indonesië heeft een regering van het type 'Schrijft u dat maar niet op'. De pers wordt door de machthebbers gezien als het bulletin van de regering. Wie kritiek heeft op de verrichtingen van de 'Nieuwe Orde' moet heel voorzichtig zijn.

Anders grijpen de bewakers van de Orde in, in het kader van 'de bevordering en ontwikkeling van een gezonde, verantwoordelijke nationale pers ten dienste van het algemeen belang en de bevordering van nationale dynamische stabiliteit in de staat Republik Indonesia', om het taalgebruik van de minister van Voorlichting aan te halen, zoals afgedrukt in het decreet waarmee het weekblad Tempo werd verboden.

Wat deed Tempo fout? Het schreef, in de veronderstelling dat de regering de laatste jaren langzaam wat opener was geworden, zo nu en dan vrijmoedig over wantoestanden in de Indonesische samenleving. Verdachte moordpartijen, arrestaties van kritische studenten, ze stonden opeens in de krant. Vlak voor het verbod stipte het blad een schandaal rond de aankoop van voormalige Oostduitse marineschepen aan, waarbij de president, de machtige minister van Industrie Habibie en het leger waren betrokken.

En dat hadden de jonge honden van de Indonesische pers nou niet moeten doen, vond president Suharto. Vorige maand waarschuwde hij het journalistenvolk nog maar eens ter gelegenheid van de Nationale Pers Dag. Geen artikelen schrijven die 'niet in overeenstemming zijn met het nationale belang', luidt het parool in Jakarta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.