Column

Kritische ouder luistert niet zomaar naar wetenschap

Column Aleid Truijens

Het meest verontrustende zinnetje in de reportage van Marjon Bolwijn over vaccinatietwijfelaars vond ik dit: 'overtuigen met wetenschappelijke data en gewichtige publicaties (...) wekt alleen maar weerstand op.' Dat is de ervaring van jeugdarts Lucy Smit in dit verhaal. Ze moet het zeer subtiel aanpakken, vertelt ze, om ouders die twijfelen om hun kind te laten inenten over de streep te trekken. Ze moet hun het gevoel geven dat niet de alwetende dokter maar zijzelf de regie hebben. Want hoogopgeleide, kritische, bewust gezond levende ouders laten zich niet zomaar overtuigen door wetenschappelijk bevindingen.

In het wereldse Wassenaar had in 2016 slechts 79,6 procent van de 10-jarige schoolkinderen een DTP-intenting gehad, evenveel als in het diepchristelijke Staphorst (79,5 procent). Foto anp

Waardoor dan wel? Ik vraag het me verbaasd af. Door gruwelverhalen op internet over fatale bijverschijnselen, door een hoogmoedig geloof dat gezonde voeding onkwetsbaar maakt, door de gedachte dat vaccineren is bedacht door de op winst beluste farmaceutische industrie? Of gewoon omdat inenten 'niet goed voelt' en de angst voor 'gif' in het lijfje van hun baby groter is dan die voor potentieel dodelijke ziekteverwekkers?

Ik kan me daar helemaal niets bij voorstellen. Dat je de verbeeldingskracht mist om voor je te zien hoe het is om polio te hebben. Dat het je koud laat dat sinds de invoering van het rijksvaccinatieprogramma in 1957 in Nederland 9.000 kinderlevens zijn gered, maar wel gelooft in een frauduleus onderzoek over inenting en autisme. Zulke mensen bestaan, en hun aantal neemt toe.

Volgens het RIVM daalt de vaccinatiegraad langzaam. In 2016 was van de Nederlandse zuigelingen 93,1 procent volledig gevaccineerd. Maar in de welvarende, hagelwitte gemeentes Amstelveen en Bloemendaal was dat respectievelijk 87 en 89 procent. Een vaccinatiegraad van 90 procent is het minimum.

Niet-vaccineren is niet langer alleen een eigenaardigheid van bewoners van de Bible Belt (Ook hun overwegingen begrijp ik niet: God heeft de mens toch prachtige, reddende vaccins laten bedenken, net zoals fietslampen, brommerhelmen en autogordels?) In het wereldse Wassenaar had in 2016 slechts 79,6 procent van de 10-jarige schoolkinderen een DTP-intenting gehad, evenveel als in het diepchristelijke Staphorst (79,5 procent).

Ouders die hun kinderen blootstellen aan gevaar in het verkeer, door slechte voeding, verwaarlozing of onvoldoende bescherming, krijgen justitie of Jeugdzorg op hun dak - en terecht. Meestal spelen deze drama's zich af in andere sociale regionen dan die van de vaccinatietwijfelaars. Ook die brengen hun kinderen en die van anderen in gevaar, maar zij worden met zijden handschoentjes aangepakt. Goed dat de overheid twee miljoen uittrekt om deze ouders te overtuigen, maar het is verschrikkelijk dat het nodig is.

En als ze zich niet laten overtuigen? Ik kan me voorstellen dat dan niet-ingeënte kinderen worden geweigerd op scholen en kinderdagverblijven.

Het opleidingspeil van de bevolking neemt gestaag toe. Maar het verstand? Dat met name hoogopgeleiden twijfelen aan de uitkomst van deugdelijk onderzoek is zorgwekkend. Het complotdenken, het laten prevaleren van 'gevoel' boven de feiten, de gedachte dat wetenschap 'ook maar een mening is', dat iets waar is 'omdat het op Facebook staat' - het zijn niet langer dwalingen van beklagenswaardige domoren en gekkies. Mensen die een hogeschool of universiteit hebben doorlopen doen soms vrolijk mee.

Dat zegt iets over ons onderwijs. Maar wat precies? Daar zou, eh...eens onderzoek naar moeten worden gedaan.

Er zijn wel enkele hypotheses te bedenken. Bijvoorbeeld: kinderen horen vanaf de kleuterklas niet anders dan dat hun mening hoogst interessant is, ook al weten ze van toeten noch blazen. Dat zou weleens wijsneuzigheid zonder kennis kunnen creëren.

Nog een: de generatie die nu jonge kinderen heeft, is groot geworden met internet, op school en tijdens hun studie. Internet heeft de mogelijkheden van kennisverwerving enorm vergroot. Maar deze generatie is de eerste die zorgeloos het web op is gestuurd met: 'Zoek het maar op!', zonder dat hun is geleerd hoe en waar te zoeken, zonder dat iemand besefte wat ze daar voor interessants en onzinnigs zouden aantreffen.

Op school zit je om te leren nadenken. Nu informatie overal is en permanent opvraagbaar, en de sociale media de belangrijkste poortwachters zijn, is het de taak van het onderwijs om jongeren door dat woud te loodsen. Hoe beoordeel je een bron? Wat is een mening, een veronderstelling, een feit? Hoe herken je argumenten, wat is feitelijke onderbouwing? Hoe werkt wetenschap? Wanneer is onderzoek betrouwbaar? Zo'n praktisch-filosofisch vak ontbreekt. Het zou het allerbelangrijkste schoolvak moeten zijn.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over