Kritiek?

Ambtenaren die intern misstanden aan de kaak stellen, moeten terecht kunnen bij een vertrouwenspersoon. Als dat geen resultaat geeft, mogen zij met hun kritiek de publiciteit opzoeken....

MARC KRUYSWIJK

Paul van Buitenen, EU-ambtenaar, werd op non-actief gesteld nadat hij een vertrouwelijk rapport naar het Europees Parlement stuurde: 'Het idee van een vertrouwensman is zinloos omdat zo iemand alleen maar iets kan betekenen als hij zich onafhankelijk kan opstellen. En hoe moet dat als je deel uitmaakt van dezelfde organisatie? De EU heeft ook zo iemand die zich best goedwillend opstelde, maar ja, zijn uiteindelijke taak was het toch om mensen in de daartoe bestemde beddingen te houden. Ik vind overigens niet dat iedereen maar alles naar buiten moet brengen. In mijn geval zag ik geen andere uitweg.

'In Zweden is het beter geregeld. Daar móeten ambtenaren als het niet anders kan naar buiten treden met hun informatie. Maar zij worden ook zwaarder gestraft als de informatie waarmee zij komen niet correct is. Hetzelfde geldt voor de journalist die het nieuws brengt. Het resultaat is een open en transparant systeem waar meer zicht is op wat iedereen uitvoert.'

Prof.Mr. C. Kortmann, hoogleraar staatsrecht aan de Katholieke Universiteit Nijmegen: 'Toen ik het gisteren hoorde, dacht ik: verdraaid nog an toe. Thom de Graaf is een oud-medewerker van mij en ik had deze uitspraken nooit van hem verwacht. U begrijpt dat ik me er niet in kan vinden. Als een ambtenaar misstanden constateert, moet hij dat melden aan zijn baas. Wanneer die er niets mee doet, moet hij de ambtenarenrechter inschakelen. Natuurlijk heeft ook een ambtenaar vrijheid van meningsuiting, maar de organisatie moet zo zijn ingericht dat problemen bij de wortel worden aangepakt.

'Ook over zijn suggestie een vertrouwenspersoon te creëren, ben ik verre van enthousiast. Dat is echt het paard achter de wagen spannen, want een vertrouwenspersoon moet onafhankelijk kunnen opereren . In feite verplaats je het probleem, want wat moet zo'n vertrouwensman? Ik weet het niet. Als ik minister was, zou ik het niet accepteren. Ik zou zeggen: het is míjn verantwoordelijkheid, ík wil weten wat hier speelt. Er zijn al te veel politici die zich verschuilen achter het zogenaamde falen van hun ambtenaren.'

Maurice, wil niet met achternaam in de krant: 'Ik werk nu bijna vier jaar voor de gemeente Amsterdam en soms word ik er bijna gek van: iedereen schuift alles op elkaar af. Niemand neemt verantwoordelijkheid voor zijn eigen handelen en volgens mij geldt dat het sterkst voor de hoge ambtenarij. Ik kan me goed voorstellen dat sommige mensen echt in gewetensnood komen als ze op de hoogte zijn van misstanden en het wordt onder het tapijt geschoven. Ik hoop dat ik de moed zou hebben om aan de bel te trekken.'

Minister de Grave in de Volkskrant op 30 november 1998: 'Er zijn doodzonden. Als iemand uit militaire kring, zeer dicht bij de minister, willens en wetens beschuldigingen naar buiten brengt, volgt ontslag. (. . .) Hoe hoger de rang, hoe lager de tolerantie.'

Bert Kreemers, voormalig plaatsvervangend directeur voorlichting bij het ministerie van Defensie: 'Ik ben niet ontslagen, ik ben vorige week door de minister uit mijn functie ontheven naar aanleiding van een opiniestuk in NRC Handelsblad. Daarin pleitte ik voor een parlementaire enquête naar de val van Srebrenica, die naar mijn mening nooit goed is onderzocht. De enige reden voor het schrijven van het artikel was dat ik, hoe egoïstisch het misschien ook klinkt, mijn naam wilde zuiveren. In de media ben ik de afgelopen maanden afgeschilderd als iemand die de feiten rond de val van de enclave bewust zou hebben verdraaid.

'Ik wil absoluut geen commentaar geven over het spuien van kritiek door ambtenaren. Ik spreek alleen maar voor mezelf.

'Ik heb mijn doel bereikt: mijn naam ís gezuiverd, dat merk ik duidelijk in mijn omgeving. En ik blijf in dienst van Defensie, laat daar geen misverstanden over bestaan. Ik kijk nu alleen nog naar de toekomst.'

Henri Lansink, voorlichter bij de Vakbond voor Defensiepersoneel: 'Iedereen in Nederland heeft vrijheid van meningsuiting, hoge ambtenaren vormen op die regel zeker geen uitzondering. Natuurlijk is het zo dat hogere ambtenaren zich zeer bewust moeten zijn van de gevolgen die hun uitspraken kunnen hebben.

'Op zich ben ik het eens met De Graafs opmerkingen over een vertrouwensman, maar eigenlijk hebben we zo iemand al bij Defensie. Dat is de IKG, de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht. Die moet toezien op de gang van zaken op het departement, maar is eigenlijk meer waarnemer van de minister. Ideaal zou zijn een soort ombudsman voor het personeel en de IKG voor de minister.'

Anton, trambestuurder: 'Kunt u niemand anders bellen? Ik heb liever niet dat mijn baas dit leest.'

Marc Kruyswijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden