Kritiek Palestijnen op Arafat groeit

Het zijn moeilijke tijden voor Yasser Arafat. De Palestijnse leider staat aan de zijlijn, nu Israël en Syrië zijn begonnen met vredesbesprekingen....

Van onze correspondent Theo Koelé

'Een culturele revolutie.' Zo noemt mensenrechtenactivist Bassem Eid het protest van Palestijnse intellectuelen en politici tegen het bewind van Yasser Arafat. De Palestijnse leider probeerde met arrestaties de kritiek te smoren. Nu regent het steunbetuigingen voor de gedetineerden.

Eid krijgt eindelijk brede steun voor zijn campagne tegen corruptie, rechteloosheid en andere misstanden. Met financiële hulp van Nederland, enkele andere landen en niet-gouvernementele organisaties bekritiseert de Palestijnse Mensenrechten-Monitorgroep al jaren wanpraktijken van het Palestijnse zelfbestuur onder leiding van Arafat.

Directeur Eid (41) heeft zich daarmee niet alom geliefd gemaakt in eigen kring. Hij wordt uitgemaakt voor verrader en collaborateur. Waarom voert Eid, een in het Arabische deel van Jeruzalem wonende Palestijn met een Jordaans paspoort, geen strijd tegen de bezetter, Israël?

'Er zijn al genoeg Palestijnse groepen die zich bezighouden met Israëlische schendingen van mensenrechten. En wij houden die óók nauwlettend in de gaten', zegt Eid. Ter illustratie toont hij een recent persbericht van zijn organisatie: 'Israël martelt nog steeds gevangenen.' Drie Palestijnen uit de buurt van Bethlehem zijn in een Israëlische gevangenis onderworpen aan vormen van mishandeling die het Israëlische hooggerechtshof als 'illegaal' bestempelt.

Palestijnen zijn in Palestijnse cellen echter niet beter af. En ook uitspraken van het Palestijnse hooggerechtshof worden niet nageleefd. 'Ons hof heeft herhaaldelijk de vrijlating gelast van gevangenen, maar Arafats veiligheidsdiensten houden hen gewoon vast.' In een nog niet gepubliceerd rapport daarover roept Eid de Palestijnse leiders op hun 'eigen' rechtsorganen serieus te nemen. Hij vraagt de internationale gemeenschap geld te steken in de training van advocaten en vooral rechters, waaraan een enorm tekort bestaat.

Eid is zelf éénmaal opgepakt door veiligheidstroepen van Arafat. Dat was in 1996, het jaar dat Eid zijn eigen mensenrechtengroep oprichtte nadat hij jarenlang voor een soortgelijke Israëlische groep had gewerkt. Eid zat maar kort in de cel; waarschijnlijk dankzij de interventie van zijn broer, een lid van het Palestijnse parlement, bij Arafat persoonlijk.

Veel 'politieke gevangenen', ofwel tegenstanders van het vredesproces en lieden die Arafat om andere redenen onwelgevallig zijn, komen er niet zo genadig af. Ze worden vastgehouden zonder proces, krijgen niet te horen waarom ze gearresteerd zijn, en worden mishandeld. Met soms fatale gevolgen. Eid: 'Deze maand is de 22ste dode gevallen in Palestijnse gevangenschap.' Het was een 33-jarige man, die vijf jaar vast zat zonder ooit veroordeeld te zijn.

De soms gruwelijke beschrijvingen in de rapporten van Eids organisatie komen tienduizenden Palestijnen onder ogen. Niet via de de Palestijnse pers, die gecensureerd wordt, maar rechtstreeks. Van elk rapport wordt een krantje gemaakt in het Arabisch, met een oplage van 25 duizend.

Bij een bezoek aan een Palestijns vluchtelingenkamp of dorp wordt Eid steevast herkend, aangeklampt en bedankt voor zijn niet ongevaarlijke werk. Dat hij slechts eenmaal gearresteerd is, heeft hij waarschijnlijk te danken aan zijn populariteit, contacten met buitenlandse diplomaten en de internationale pers, en het feit dat zijn kantoor gevestigd is in Jeruzalem, waar Israël het voor het zeggen heeft.

Arafat deinst er niet voor terug de Palestijnse intelligentsia hard aan te pakken, zo bleek onlangs toen een uiterst kritische petitie in omloop kwam. Van de twintig ondertekenaars, met name professoren en parlementsleden, werden er negen gearresteerd in steden onder Palestijns zelfbestuur. In de petitie worden de Palestijnse leiders onder meer beticht van onderdrukking en corruptie.

'Het is de eerste keer dat er zulke harde kritiek klinkt vanuit de top van de samenleving', stelt Eid tevreden vast. Bemoedigend vindt hij het, dat vele honderden Palestijnen via Internet steun betuigen aan de critici die Arafat liet oppakken. Daarom gebruikt Eid de term culturele revolutie. 'Het is duidelijk dat Arafat steun verliest in brede lagen van de bevolking. En van die bevolking is hij afhankelijk, als hij met het vredesproces wil doorgaan.'

Eid is nooit optimistisch geweest over het democratisch gehalte van de Palestijnse Autoriteit (PA), de Palestijnse staat-in-wording. 'Ik heb veel Arabische landen bezocht, en realiseer me dat de PA zich net zo gedraagt als andere Arabische regimes.'

Daarom heeft Eid moeite met de financiële steun die de PA krijgt van de internationale gemeenschap. 'Aan blinde hulp hebben we niets. Donoren moeten erop toezien dat hun geld ten goede komt aan de bevolking. Ze mogen niet dulden dat zo'n 40 procent van het Palestijnse budget wordt besteed aan kantoren en dure huizen voor Arafats vertegenwoordigers in het buitenland.'

Eid wijst verontwaardigd op een verhaal in de Britse pers over miljarden die Arafat naar het buitenland sluisde via de Palestijnse Bevrijdingsbeweging, die al decennia onder zijn gezag staat. Ook al gaat het om minder dan de 17 miljard gulden dat The Sunday Telegraph onlangs noemde, het is volgens Eid 'schandalig dat geld wordt onttrokken aan een gebied dat gebrek heeft aan banen, huizen, scholen, ziekenhuizen, en noem maar op.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden