Kritiek op pseudonieme moslima is niet relevant en niet fatsoenlijk

De norm geen anonieme stukken te publiceren, is terecht opzij gezet voor de uitingsvrijheid van iemand die dat anders niet zou durven, betoogt Maarten van der Werf....

Samira al-Onal, een pseudoniem van een Nederlandse moslima, betoogde in het artikel ‘Moslims, toon eens wat meer respect’ (Forum, 10 juni) dat ‘moslims’ – ze heeft het over ‘wij’, haar medemoslims in een groter verband – vaak zeer kritisch en veeleisend zijn tegenover niet-moslims en niet-islamitische samenlevingen, terwijl zij zich maar bar weinig rekenschap geven van het geweld dat uit naam van de islam wordt gepleegd en misstanden die binnen de eigen gemeenschap en islamitische samenlevingen bestaan. En dat dat er mede toe bijdraagt dat moslims en de islam zo’n slechte naam hebben.

Hierop reageerde Rachida Azough (Forum, 13 juni). Zij richt haar pijlen in eerste instantie op de Volkskrant. Ze vindt het spijtig dat de krant al voor de derde keer op rij een anonieme brief publiceert, wat volgens haar niet goed is voor het openbare debat. Ik kan niet anders dan het daarmee eens zijn. Onder normale omstandigheden dient het publiceren van bijdragen onder een andere naam zo veel mogelijk vermeden te worden.

Maar helaas is de situatie niet meer normaal. Er zijn inmiddels in Nederland twee politieke moorden gepleegd, waarbij bij minstens één een direct verband kan worden aangetoond met uitlatingen over de islam en/of moslims.

Verschillende politici en opiniemakers zijn zonder bewaking niet zeker van hun veiligheid en ook ‘kleinere’ opiniemakers en kunstenaars krijgen te maken met intimidatie, bedreigingen en soms geweld. Dat strekt zich uit van mensen die forse uitspraken doen als Ehsan Jami tot een tienercolumniste die wat verkeerds zegt over haar mede-Marokkanen.

Ik vind het meer dan begrijpelijk dat iemand zich in die arena niet onder eigen naam wil wagen, zeker niet als men, zoals Al-Onal, van binnenuit kritiek uit op de gemeenschap zelf, wat nog minder wordt gepikt dan kritiek van buiten. In plaats van hiervoor begrip op te brengen, drukt Azough, door haar te associëren met een regisseur van een vervelende film en een anonieme publicist met een valse baard, haar in het smoezelig hoekje van mensen-die-stiekem-nare-dingen-schrijven. Daarmee diskwalificeert ze Al-Onal. Maar als je in de gegeven situatie iedereen als kwalijk wegzet die niet onder eigen naam wil publiceren, beloon je degene die intimideert, bedreigt, sociaal uitsluit en zelfs mishandelt ten koste van degene die zijn mening kwijt wil, maar dat niet durft door exact die mogelijke dreiging.

Ik denk dat in zo’n geval de Volkskrant de juiste keuze maakt door de norm om geen anonieme stukken te publiceren te laten wijken voor de uitingsvrijheid van iemand die dat risico anders niet zou nemen.

Azough geeft voorts wel inhoudelijke kritiek, maar helaas blijft die heel beperkt. Ze richt die op een opmerking van Al-Onal, dat de pre-islamitische godsdienst in Arabië uit India zou komen. Azough stelt dat dat niet waar is. Ik weet niet zo heel veel van Arabië in de Oudheid, maar genoeg om te weten dat Azough het hier vermoedelijk bij het rechte eind heeft. De fout van Al-Onal viel ook mij op. Maar ik las er overheen, want dat was niet waar het stuk over ging. Al kwamen de pre-islamitische beelden en godsdienst van Mars, het fragment behelst dat de Arabische veroveraars kwamen, overwonnen en hun eigen godsdienst met geweld in de plaats stelden van de godsdienst die er was.

Het gaat me er niet eens om of het waar is. Het gaat er mij om dat Azough dit ongetwijfeld terechte kritiekpunt niet alleen aanhaalt, maar het gebruikt om Al-Onal ad hominem weg te zetten als incapabel om een oordeel te vellen, terwijl het maar een bijzaak is in het hele verhaal. Dat is een retorische exercitie, geen waarheidsvinding en heeft niets te maken met fatsoenlijk debat.

Hetzelfde geldt voor haar andere kritiekpunt, namelijk dat het aantal moslims dat door hindoes wordt omgebracht groter is dan andersom. Kan zijn. Azough heeft dat vast nagezocht. Het gaat er mij om dat het uiteindelijk de kern niet raakt: er is veel geweld waarbij moslims betrokken zijn en daarbij zijn moslims niet alleen slachtoffer, maar ook dader. De onthoofdingen in Irak, de recente aanslag op de Deense ambassade om wat Al-Onal terecht een ‘prentje’ noemt, zijn slechts enkele voorbeelden.

Er blijft in Azoughs betoog uiteindelijk maar één argument over: ze gelooft wat ze ziet en wat ze reëel vindt. En het lijkt haar niet reëel om te denken dat ‘de meerderheid van de moslims goedkeurend toekijkt, terwijl enkelen de wreedheden begaan die ze begaan’. Misschien is dat waar en ik hoop van harte met haar mee. Maar het is ook hogelijk subjectief en als argumentatief restant in het licht van de felle tirade aan het adres van Al-Onal nogal summier.

Bovendien, als het zo is, blijft nog steeds die oorverdovende stilte onverklaard die al-Onal ziet, die ik zie en die, naar ik vermoed, heel veel mensen zien. Azough laat na daarop een antwoord te formuleren, maar zet Al-Onal liever weg als ‘variétéartiest’. Dat gaat verder dan ad hominem: dat is ordinair schelden.

Ik ken Al-Onal niet, maar volgens mij zet ze enkel vraagtekens bij dingen die in oude boeken en het dagelijkse nieuws te vinden zijn en roept alleen op tot zelfkritiek, relativeringsvermogen ten aanzien van de eigen godsdienst, oog voor de wreedheden die vanuit het geloof zijn en worden begaan en de misstanden die op grond ervan in stand worden gehouden. En misschien tot een minimum aan appreciatie voor de verworvenheden van het Westen die er onmiskenbaar zijn. Dat doet ze niet om te pesten, maar omdat ze dat respect en relativeringsvermogen naar haar zin te weinig ziet. En misschien heeft Al-Onal ook wel ongelijk. Ze heeft haar verhaal prijsgegeven aan de publieke ruimte en het staat iedereen vrij het stuk te schieten. Maar wel netjes en op hoofdzaken, alsjeblieft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden