Kritiek op Israël verbergt afkeer van schuldgevoel

De kritiek van Fons Strijbosch op Israël lijkt te gaan over de onderdrukking van de Palestijnen en de rol van de media....

FONS Strijbosch (Forum, 7 januari) verwijt de westerse media dat zij niet waarachtig rapporteren over de Israëlische bezetting van Gaza en de Westbank. Ofschoon de journalisten daar over elkaar struikelen, meent Strijbosch dat de waarheid wordt achtergehouden. En deze waarheid luidt volgens hem dat de bron van alle kwaad de Israëlische bezetting is. Het is onzinnig om te beweren dat deze mening wordt weggemoffeld. De vraag blijft of zij juist is, maar dat staat los van de constatering dat zij door velen wordt geuit.

In Strijbosch' perspectief is de oorspronkelijke VN-resolutie 181 uit 1947 al onrechtvaardig, omdat de westerse landen de VN toen nog domineerden. Deze landen leden aan schuldgevoelens ten aanzien van de joden en waren dus niet objectief. Resolutie 181 is door de Arabische landen nooit aanvaard. Strijbosch negeert de vaststelling dat die resolutie vanaf 1998 door Arafat naar voren is geschoven, omdat die hem meer land zou doen toekomen dan de grenzen van '67.

Arafat wil daarmee de gevolgen teniet doen van de oorlog van 1948, om precies te zijn: de liquidatieoorlog die de Arabische landen onder aanvoering van Jordanië voerden, een oorlog die Strijbosch voor het gemak ook maar negeert. Ook negeert hij de beroemde Driemaal Néé Conferentie van Khartoum op 1 september 1967, die enorme consequenties had voor de onverzettelijkheid van alle betrokken partijen. De Arabische landen verklaarden daar: 'No peace with Israel, no recognition of Israel, no negotiations with it, and insistence on the rights of the Palestinian people in their own country.' En met 'their own country' werd Israël bedoeld.

De Khartoum-conferentie was het antwoord op de rede van Israëls premier Levi Eshkol van 12 juni 1967, waarin hij te kennen gaf te willen onderhandelen over echte vrede . Door de Driemaal Néé Conferentie zijn brede lagen van de Israëlische samenleving tot de conclusie gekomen dat de Arabieren nimmer hun bestaan zouden accepteren, zelfs niet na de vernietigende nederlaag in de Zesdaagse Oorlog. Brede lagen van de Arabische en Palestijnse volkeren zijn toen gesterkt in hun gedachte dat Israël op den duur met geweld kon worden ontmanteld. De bezetting werd gecontinueerd, er werd een begin gemaakt met de bouw van nederzettingen, en het terrorisme nam toe. Dit zijn - in het kort - de feiten.

Wat doet Strijbosch? Diens 'feiten' zijn zo geselecteerd of verminkt dat een objectief beeld gesneuveld is onder het mes van zijn emotie. Toch kreeg hij veel bijval van lezers, vaak in zeer emotionele bewoordingen. Wat de brievenschrijvers zo prijzen, is Strijbosch' durf om te zeggen wat tallozen denken. En wat is dat precies? Volgens Strijbosch maken de media zich ondergeschikt aan het verbod op bekendmaking van Israëls geheime agenda - de inlijving van de Westbank.

Strijbosch ontwaart een complot: wie Israël veroordeelt, wordt volgens hem 'direct afgestraft door Israëlische woordvoerders en lobbies. Hij wordt uitgemaakt voor verrader, heet eenzijdig, bevooroordeeld of erger te zijn.' Dat 'erger' is een sleutelwoord. Het achterliggende begrip komt al eerder in zijn stuk voor: 'Gedreven door schuldgevoel en (...) culturele verbondheid', zo schrijft Strijbosch, zouden wij geneigd zijn 'te verdoezelen en te verdringen.'

Hij wil het A-woord niet laten vallen, daarom doen wij het maar: antisemitisme. Het ontstaan van Israël kan niet buiten de historische context van het antisemitisme worden gezien. Antisemitisme was al ver voor de Tweede Wereldoorlog de essentiële aanleiding tot het ontstaan van het zionisme en is het raison d'être van Israël; het door Strijbosch aangehaalde schuldgevoel klonk onmiskenbaar door in de overwegingen van de internationale gemeenschap die voorafgingen aan de stemming over resolutie 181 op 29 november 1947.

De bijzondere band tussen westerse landen en Israël is slechts ten dele gebaseerd op de notie dat Israël de enige democratie is in een omgeving van dictaturen. Europese landen zijn niet kieskeurig en onderhouden soms ook uitstekende betrekkingen met dictaturen als er wat te verdienen valt. Die Europese betrekkingen met Israël worden nog altijd gedragen door de echo's van de Tweede Wereldoorlog. Zonder die echo's was Israël al jaren geleden in de goot van de geschiedenis beland; voor Europa is de Arabische wereld op den duur veel belangrijker dan Israël. Olie, gas en onverbiddelijke geopolitieke en demografische ontwikkelingen reduceren Israël in de toekomst van het Midden-Oosten tot een onbetekenend fenomeen.

Die echo's veroorzaken ook een tegenreactie. Velen vinden dat de Israëli's - de joden - het Westen in gijzeling houden. De joden doen dat met het wapen van het antisemitisme, een zwaar wapen dat werkt door zijn relatie met de holocaust. Terwijl Koerden in de afgelopen decennia massaal zijn afgeslacht, extreem bloedige Arabische oorlogen en burgeroorlogen werden gestreden (soms bijna binnen gehoorsafstand van de bezette gebieden), worden de verbeelding en de woede van velen beheerst door de brute Israëlische behandeling van de Palestijnen, die na terroristische aanslagen op Israël worden gestraft met roadblocks, de vernietiging van gebouwen, vliegvelden, waarbij te vaak onschuldigen de dood vinden. Toch zijn het daden die in de ongehoord wrede cultuur van het Midden-Oosten geen westerse rimpeling veroorzaken wanneer ze door Arabieren onderling worden begaan. En ze leiden tot geen enkele reactie van degenen die zich voor de Palestijnse zaak inzetten. Bij Israël ligt dat anders. Dat heeft te maken met het gevoel dat de Israëli's - sommigen menen de joden - sinds 1948 morele chantage plegen en daardoor ruimte scheppen voor de onderdrukking van de Palestijnen. Schuldgevoel en de vermeende morele uitbuiting hiervan door joden vormen de ondergrond van de westerse obsessie met Israël.

Het stuk van Strijbosch lijkt over Israël te gaan, maar in feite gaat het over de behoefte om een einde te maken aan het vermoeiende, met de echo's van de holocaust samenhangende westerse schuldgevoel. In deze zin is het een even verhelderende als zorgwekkende beschouwing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden