Krim-Tataar huivert bij de naam Stalin

Ze zijn trots op hun verleden, de Krim-Tataren in Bachtsjisaraj. Ooit was hun rijk groot en machtig, nu vrezen ze de grillen van de Russen.

BACHTSJISARAJ - Ooit was het een machtig kanaat, nu rijd je er over de snelweg tussen Sebastopol en Simferopol gemakkelijk aan voorbij. Bachtsjisaraj, een stad zo'n 35 kilometer ten zuidwesten van de regionale hoofdstad Simferopol. Alleen de stoffige cementfabriek springt in het oog. Maar wie goed kijkt, ziet tientallen minaretten, een grote bazaar en een nederzetting die niet in het plaatje past van monotone Sovjetbouw.


Na de Russen en de Oekraïners vormen de Krim-Tataren de belangrijkste minderheid op het schiereiland. Terwijl het parlement vorige week werd overgenomen, gingen duizenden Russen en Tataren in Simferopol op de vuist. 'Lang leve Rusland! Lang leve Poetin!', scandeerden de Russische betogers. 'Lang leve Oekraïne! Allah is groot!', schreeuwden de Krim-Tataren terug.


Het zijn gematigde moslims in Bachtsjisaraj. Recht tegenover de moskee worden de Krimwijnen aanbevolen, in flessen of per jerrycan. In de restaurants prijkt de varkenskarbonade op het menu.


'Natuurlijk spelen we een politieke rol hier, maar we moeten voorzichtig zijn', zegt Emil Seidalijev. Hij is als historicus verbonden aan het paleis van de pasja van Bachtsjisaraj. Op een binnenplaats tussen 16de-eeuwse moskeeën, fonteinen en tuinen leidt hij rond en vertelt. 'Inderdaad, ooit was het een machtig en florerend rijk, vooral dankzij de slavenhandel. Op rooftochten werden Russische vrouwen gekaapt en verkocht. Maar sinds de verovering door de Russen is het altijd een loyale minderheid geweest. Tot Stalin.'


Alleen de naam al boezemt angst in. Sovjetleider Jozef Stalin beschuldigde de Krim-Tataren van collaboratie met de Duitsers en liet ze massaal deporteren richting de steppes van Centraal-Azië. Pas tegen het eind van de jaren tachtig keerden de Krim-Tataren terug naar hun historische grond. 'Dat proces gaat nog altijd door, maar er is het gevoel dat we hier elkaar allemaal een beetje in de weg zitten', zegt Seidalijev.


De lokale machthebbers hebben zich teruggetrokken uit het conflict tussen Oekraïne en Rusland en laten weten 'neutraal' te blijven. In werkelijkheid zijn ze bang. Niet alleen voor de leiders van het land dat hun grootmoeders en grootvaders deporteerde. Ze zijn ook bevreesd dat het conflict op de Krim een etnische draai krijgt.


Er ontstaat verwarring wanneer er plots twee zwaargewapende agenten voor de poorten van het paleis staan. Na de tragische gebeurtenissen in Kiev is de oproerpolitie opgeheven, maar op de Krim is ze springlevend. Het blijken lijfwachten van Roestam Minnichanov, de president van de Russische deelrepubliek Tatarstan.


Hij brengt woensdag een bliksembezoek aan de nieuwe machthebbers van de Krim. Deels als Russische gezant, deels als vertegenwoordiger van de Turkssprekende minderheden. Een benarde positie, de Tataren in Rusland en die op de Krim zijn een broedervolk, maar ze kunnen elkaar amper verstaan.


In Rusland zijn ze loyale medestanders van de machthebbers in het Kremlin, op de Krim kunnen de Tataren het bloed van Moskou wel drinken. Met een spaarzame glimlach loopt Minnichanov het paleis uit. 'De situatie in Oekraïne moet zich nog verder ontrafelen, maar het is erg lastig', legt hij uit. 'Dit moet men zelf maar oplossen.' Zijn assistenten dragen in goede oosterse traditie tassen vol cadeaus mee.


Volgens de pro-Russische vrijwilligers in Bachtsjiseraj die voor de Oekraïense militaire kazerne demonstreren, zijn de etnische spanningen overdreven. Ze hebben een hekel aan Oekraïners, aan Amerikanen, aan joden en aan westerlingen in het algemeen, maar met de lokale moslims zijn er geen problemen. 'We wonen hier gewoon samen, iedereen moet ons met rust laten', zegt een corpulente demonstrant. Zijn blauw-wit gestreepte T-shirt verraadt zijn matrozenverleden.


De Krim-Tataren steunen de nieuwe machthebbers in Kiev. Ze willen niets met de Russen te maken hebben. Op een video is te zien hoe de Krim-Tataren de Oekraïense soldaten helpen. In een bestelbusje rijden ze naar de poorten van de kazerne. Een paar Russische soldaten komen poolshoogte nemen, maar worden door de mannen weggestuurd. 'Niks te zien hier. Bovendien, volgens Poetin zijn er helemaal geen Russische militairen op de Krim. Dus wie zijn jullie eigenlijk, een stel marsmannetjes? Alles goed hoor.'


Door de kier in het hek worden de versgebakken broden doorgegeven, flessen cola rollen eronderdoor. Een enorme pan soep wordt over het hek gehesen. Een van de handvatten blijft haken aan het prikkeldraad, het gaat net goed. 'Onthoud maar dat het volk achter jullie staat', lachen drie Krim-Tataren. 'Volhouden jongens, wij steunen jullie.'


Het wemelt van de geruchten in Bachtsjiseraj. De Russen zouden een grote militaire invasie plannen, de Krim-Tataren worden opnieuw gedeporteerd en hun huizen zouden nu al met speciale tekens zijn beklad.


Voor de kinderen die voetballen op een van de verwaarloosde trapveldjes maakt het allemaal niet uit. Twee zijn Krim-Tataren, twee hebben een Russische achtergrond. Spelen ze tegen elkaar? De jochies hebben er zelfs nog nooit aan gedacht.


Een van de vaders slaat het schouwspel toe en juicht wanneer zijn zoon een goal scoort. Zijn gesluierde dochter zit naast hem. 'Het enige wat ik niet begrijp, waarom moeten die Russen nu de Krim overnemen? Hebben ze te weinig grond? Rusland is het grootste land op aarde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.