Krim-scenario dreigt voor oosten Oekraïne

AMSTERDAM - Gemaskerde en gewapende mannen die overheidsgebouwen bezetten, de Russische vlag hijsen en Moskou steun vragen tegen de 'junta in Kiev': de campagne van de pro-Russische activisten in het oosten van Oekraïne lijkt een herhaling van het scenario waarmee Rusland de hand wist te leggen op de Krim.


In de industriestad Donetsk riepen pro-Russische activisten maandag een 'soevereine volksrepubliek' uit. De activisten willen op 11 mei een referendum houden over aansluiting bij Rusland. Ook in Charkov riepen activisten de onafhankelijkheid uit.


Speciale eenheden van de Oekraïense veiligheidstroepen wisten de overheidsgebouwen maandagavond laat op de activisten in Donetsk en Charkov te heroveren. Voorstanders van aansluiting bij Rusland lieten daarop weten dat zij hun strijd zullen voortzetten.


De Oekraïense regering is ervan overtuigd dat Moskou aanstuurt op een verdere ontmanteling van het land. Volgens de nieuwe Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek maakt het uitroepen van de 'Donetsk-republiek' deel uit van een vooropgezet plan van Moskou om troepen de grens over te sturen en een deel van Oekraïne te bezetten. Hoe ernstig Kiev de situatie opvat, blijkt wel uit de waarschuwing van de minister van Buitenlandse Zaken dat zijn land aan Rusland de oorlog verklaart als Moskou troepen naar het oosten van Oekraïne stuurt.


Hoewel de situatie griezelig veel overeenkomst vertoont met de geslaagde operatie om de Krim in te nemen, is het onduidelijk of Moskou daadwerkelijk bezig is de grond rijp te maken voor een invasie in Oekraïne. Militair gesproken lijkt Rusland er klaar voor. Moskou heeft nog steeds een groot aantal troepen langs de grens met Oekraïne. Volgens Jane's Defense Weekly heeft Rusland zijn troepenmacht bij Belgorod zelfs versterkt met luchtlandingstroepen.


Pro-Russische activisten hebben al herhaaldelijk overheidsgebouwen in het oosten van Oekraïne bezet, maar nu zijn ze veel beter georganiseerd. Voor het eerst gebruiken ze ook wapens. Gewapende mannen trachtten maandag vergeefs een tv-zender in Donetsk over te nemen. Daarmee volgen ze het recept van de Russische ultranationalist en Kremlin-adviseur Aleksandr Doegin. Hij spoorde zijn geestverwanten in Oekraïne aan het voorbeeld van de betogers tegen president Janoekovitsj te volgen en hun 'eigen Maidan' te organiseren.


De strategie van de pro-Russische activisten is aansturen op een gewelddadige confrontatie met de Oekraïense veiligheidstroepen, om zo een Russische interventie uit te lokken. De stichters van de 'volksrepubliek Donetsk' nodigden Poetin bij voorbaat uit 'vredestroepen' naar hun regio te sturen, mocht Kiev proberen met geweld de opstand te beëindigen.


Anders dan op de Krim hebben de pleitbezorgers van Russisch ingrijpen betrekkelijk weinig steun in Donetsk. De meerderheid van de lokale bevolking - Donetsk is half Russisch, half Oekraïens - is tegen. Wel is er veel onvrede over de regering in Kiev, die de regio amper een stem in het nieuwe kabinet gaf.


Donetsk telt bijna een miljoen inwoners. Het waren slechts enkele honderden activisten die dit weekeinde de overheidsgebouwen bezetten. Toch vormen zij een serieuze bedreiging voor de Oekraïense regering, alleen al omdat de 'volksraad' in Donetsk door de Russische media wordt voorgesteld als het wettige gezag.


Of Moskou zijn geestverwanten in Oekraïne ook in het zadel zal helpen, is onzeker. Wel is duidelijk dat Rusland hen zal gebruiken om de presidentsverkiezingen van 25 mei te saboteren en op die manier te voorkomen dat de nieuwe machthebbers in Kiev hun positie versterken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden