Krijsen, fluisteren: dit nooit weer!

Scholieren die een op de nazi-misdaden geënt toneelstuk opvoeren, zijn overtuigd geraakt van de noodzaak om 4 en 5 mei te blijven herdenken en vieren....

Van onze verslaggever Wio Joustra

'Doorlopen!' 'Opschieten!' Middelbare scholieren uit Dokkum worden door geüniformeerde leeftijdgenoten afgeblaft en de tot concentratiekamp omgebouwde gymzaal in gedreven. Ze ondergaan direct een onverwachte confrontatie met geweld en macht en hoe daarvan misbruik wordt gemaakt.

Het is donker in de gymzaal van de Friese Poort, college voor christelijk beroepsonderwijs en educatie in Leeuwarden. Een lichtspot richt zich afwisselend op politieke gevangenen uit Siberië, Kosovo, Zuid-Afrika en Bosnië. De Anderen, want zo heet het stuk dat leerlingen van de Friese Poort opvoeren, speelt overal waar 'anderen' niet worden geaccepteerd. Niet alleen in concentratiekamp Dachau. Daar situeerde Martin Sherman zijn toneelstuk Bent, waarvan De Anderen een bewerking is.

Zestienhonderd middelbare scholieren en vierhonderd volwassenen hebben het stuk de afgelopen twee weken gezien. Boeiend, soms ronduit indrukwekkend en confronterend. De sfeer is beklemmend. 'Die voel ik nu nog in mijn buik', zegt een meisje uit Dokkum in de nabespreking. De Anderen handelt over de nazi-misdaden tegenover homoseksuelen.

'We hebben bewust niet gekozen voor kostuums uit de Tweede Wereldoorlog en het Duitse etiket naar de achtergrond geschoven. Want Shermans verhaal kan ook nu en overal spelen. Dat de dodenherdenking en bevrijdingsdag niet zozeer meer gekoppeld hoeven te worden aan nazi-Duitsland, bewijst de actualiteit van Bosnië, Kosovo en Tsjetsjenië', zegt dramadocent en regisseur Gooitsen Eenling.

In het stuk ritselt Horst een gele Davidster en zegt tegen zijn vriend Max, die de roze driehoek draagt: 'Je kunt nog beter jood zijn dan flikker.' Eenling: 'Het stuk heeft behalve historische ook actuele waarde. Het zegt: laat nooit de ergste onderdrukking een reden zijn om je identiteit te verloochenen. Daarmee is het een vurig pleidooi voor bevrijding en emancipatie. De roze driehoek, symbool van onderdrukking, wordt symbool van coming out.'

De twaalf acteurs hebben Dachau bezocht. Bovendien kregen ze een ooggetuigeverslag van voormalig Dachau-gevangene Carel Steensma (87) uit Franeker, samen met Sonja Holtz van het Dachau-comité.

'Ik kan alleen nog maar dwars door alles heen, vanuit het diepste van mijn wezen, schreeuwen, krijsen, fluisteren: dit nooit weer!', tekende een van de acteurs, Thiadmer de Witte, op na het bezoek aan Dachau.

Scholieren die het stuk hebben gezien, zijn via een uitgebreid lespakket geïnformeerd over de bevrijding, onderdrukking, discriminatie en emancipatie. 'Theater spreekt leerlingen heel erg aan', aldus Eenling. 'Documentaires, televisie, films, het raakt hen niet meer zo. Met 'zware' onderwerpen op het toneel kom je dichter bij hun emoties.'

De acteurs zijn overtuigd geraakt van de noodzaak 4 en 5 mei te blijven herdenken en vieren. De meesten vonden die minuut stilte maar onzin voordat ze aan De Anderen begonnen. Na afloop van het stuk, dat vanavond voor de laatste keer wordt opgevoerd, worden nogmaals de namen voorgelezen van de politieke gevangenen uit Siberië, Kosovo, Zuid-Afrika en Bosnië.

De spot richt zich dan op vier willekeurige mensen uit het publiek.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden