Krijgt Wiebes Belastingplan door Eerste Kamer?

De meerderheid in de Tweede Kamer die woensdag voor het Belastingplan 2016 stemde, is in de senaat te klein om de belastingverlaging van 5 miljard door te laten gaan. Wat gaat er nu gebeuren? Drie scenario's.

De Tweede Kamer stemde in met het Belastingplan van staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën. Of het plan ook half december wordt goedgekeurd in de Eerste Kamer valt te bezien. Beeld anp

Scenario 1

Eerste Kamer stemt Belastingplan weg
Het is nooit eerder gebeurd, maar op 15 december kan het zomaar de eerste keer zijn: het Belastingplan wordt door de senaat weggestemd. Met de 33 stemmen van VVD, PvdA en CDA vóór en de stemmen van onder andere D66, ChristenUnie, SP, GroenLinks en SGP tegen.

Uitgaand van de voorspelbaarheid van de politieke kaste, gaan de voorstemmers de kiezer er meteen op wijzen welke partijen elk 'werkend huishouden' een belastingvoordeel van gemiddeld 800 euro door de neus hebben geboord. Tweeverdieners met jonge kinderen zouden in 2016 circa 1.400 euro mislopen.

Pikant detail: de systemen van de Belastingdienst zijn zoals elk jaar ingesteld op het dóórgaan van het Belastingplan. Er is dus een kans dat er in 2016 te weinig belasting wordt geheven. 'Voor burgers kan dit betekenen dat zij in 2017 een bedrag moeten bijbetalen', waarschuwt Wiebes. Wanneer moeten kiezers geld teruggeven aan de fiscus? Rond maart 2017, precies als er verkiezingen voor de Tweede Kamer staan gepland.

Scenario 2

Een wonderlijke coalitie
Het kabinet komt vijf zetels tekort voor een meerderheid in de senaat. Met D66, SGP en ChristenUnie is het niks geworden. Maar de drie kleinste partijen in de Eerste Kamer hebben samen ook die vijf zetels: de Partij voor de Dieren (2), 50 Plus (2) en de Onafhankelijke Senaatsfractie (1). Als het kabinet het Belastingplan erdoor wil krijgen, kan het nog proberen deze drie én het CDA op één lijn te krijgen.

Maar hoe? Die vier oppositiepartijen staan te ver van elkaar om ze met aangepaste belastingvoorstellen te paaien. De oplossing moet daarbuiten liggen. Alsnog een verbod op de onverdoofde rituele slacht in ruil voor de stemmen van de PvdD? Meer geld voor AOW'ers voor die van 50Plus? De Zeeuwse Hedwigepolder in mei volgend jaar toch niet ontpolderen om de OSF binnen te hengelen? Zulke koehandel is nauwelijks voor te stellen, maar premier Rutte heeft in dit opzicht al eerder verbaasd. Bovendien voorzag ook niemand dat de senaat tegen zoiets plezierigs als een belastingverlaging zou kunnen stemmen en dat de Tweede Kamer daarover veertig uur zou debatteren.

Scenario 3

Senatoren D66 of SGP en CU maken eigen afweging
Het zou niet onlogisch zijn als de Eerste Kamer in grote meerderheid voor het Belastingplan stemt. De ongeschreven hoofdregel is immers dat senatoren een wetsvoorstel beoordelen op uitvoerbaarheid en consistentie met andere wetgeving. Op beide punten scoort het Belastingplan goed. Het plan strookt met andere wetgeving. De uitvoering is ook geen probleem, want de Belastingdienst heeft alle wijzigingen al verwerkt. Er ontstaan juist uitvoeringsproblemen als de Eerste Kamer tegenstemt en 4 miljoen mensen een jaar later belasting moeten terugbetalen.

De politieke leiders van oppositiefracties die in de Tweede Kamer zitten, verwachten echter dat hun fracties in de senaat hun opstelling volgen. Het CDA is tegen de zwaardere heffing op vermogens, een punt dat bij de CDA-senaatsfractie zwaar ligt, maar stemde in de Tweede Kamer toch voor. D66, CU, SGP, GroenLinks stemden in de Tweede Kamer om uiteenlopende en onverenigbare redenen tegen het hele Belastingplan.

Laten de achtenswaardige senatoren van deze partijen zich de wet voorschrijven door hun politieke leiders? Of nemen ze hun eigen verantwoordelijkheid? Oud-minister, oud-burgemeester en oud-D66-leider Thom de Graaf, fractievoorzitter van D66, houdt alle opties open. 'It ain't over till the fat lady sings', bezwoer hij met zijn al even eigenzinnige fractiegenoot Alexander Rinnooy Kan aan zijn zijde.

Eigenzinnig, dat zijn senatoren van SGP, GroenLinks en ChristenUnie ook. Als het kabinet daar niet op vertrouwt en zenuwachtig wordt, kan het met een 'novelle', een wijziging van het plan, minstens vijf senatoren alsnog proberen te paaien. Die verandering moet dan eerst goedgekeurd worden door de Tweede Kamer. Staatssecretaris Wiebes sluit dat niet uit 'want het is niet voorbij voordat het voorbij is'. Hij wil niet zeggen welke mogelijkheden hij nog ziet om de oppositie over de streep te trekken. 'Laat ik even niet de motorkap opendoen. De telefoon staat nog altijd niet stil.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden