Krijgt Teeven een Europese tik op de vingers?

Veel organisaties die zich bezighouden met illegalen verwachten dat dit op 10 november gaat gebeuren: als de uitspraak van het Europese Comité voor Sociale Rechten (ECSR) van de Raad van Europa openbaar wordt. Maar staatssecretaris Teeven (justitie, VVD) zegt al op voorhand dat hij het oordeel van het comité beschouwt als een vrijblijvende aanbeveling, die juridisch niet bindend is en waarvan hij zich dus niets hoeft aan te trekken.

Staatssecretaris van Justitie, Fred Teeven.Beeld anp

In een klacht heeft de Conferentie van Europese Kerken aan het Europese mensenrechtenorgaan de vraag voorgelegd of de Nederlandse overheid in haar recht staat om geen onderdak, voedsel en kleding te geven aan uitgeprocedeerde asielzoekers en andere vreemdelingen zonder verblijfspapieren. In een tussenuitspraak in oktober 2013 gaf de ECSR een helder eerste oordeel: de Nederlandse overheid moet terstond maatregelen nemen om ook de basisbehoeftes te vervullen van deze groep: onderdak, kleding, voedsel.

Tussenperiode

In juli van dit jaar heeft het Europese sociale-rechtencomité het definitieve oordeel gestuurd naar de Europese ministers en de twee partijen, staatssecretaris Teeven (justitie, VVD) en de vertegenwoordigers van de kerken. Zij zijn verplicht de uitkomst geheim te houden tot 10 november. 'Zo'n tussenperiode is ingesteld om de overheid de gelegenheid te geven te bedenken welke maatregelen zij gaat nemen om aan de uitspraak te voldoen', legt een woordvoerder van de Raad van Europa de procedure uit.

De uitspraken van de ECSR zijn gebaseerd op het internationaal recht. 'Daarom moeten zij worden gerespecteerd door de staten die het betreft', zegt de woordvoerder. 'Maar de Raad van Europa kan de beslissingen in de praktijk niet afdwingen. Het is aan de lokale autoriteiten om de maatregelen te nemen. Soms schuift de lokale rechter nationale wetgeving opzij, na een oordeel van de ECSR.'

Bekend is de uitkomst dus nog niet, maar veel organisaties verwachten dat de einduitspraak in de lijn ligt van de tussenuitspraak. Geesje Werkman, betrokken bij de zaak als vluchtelingenspecialist van Kerk in Actie wil nog niets verklappen. Maandagmiddag 10 november maken vertegenwoordigers van de kerken deze openbaar in het gebouw van Amnesty International.

Verwacht wordt dat ook in Nederland de lokale rechter een uitspraak zal moeten doen over hoe zwaarwegend de Europese uitspraak is. Als het Europese mensenrechtencomité zou oordelen dat basale opvang verplicht is, wil dat volgens de woordvoerster van Teeven nog niet zeggen dat Nederland dan illegalen bed, bad en brood gaat geven. De staatssecretaris noemt het oordeel van het ESCR 'niet meer dan een rapport'. 'We wachten af wat de Europese ministers erover zeggen.'

Bindend

Universitair docent internationaal recht en mensenrechten Antenor Hallo de Wolf van de Rijksuniversiteit Groningen zegt dat de uitspraak formeel juridisch niet bindend is, maar dat landen de uitspraken uiteindelijk meestal wel opvolgen, als deze goed is beargumenteerd. 'Nederland heeft zich gecommitteerd aan het Europees sociaal handvest van de Raad van Europa. Het staat niet mooi, zo'n tik op de vingers van een Europees orgaan. Andere landen kunnen Nederland er op aanspreken.'

Dat is ook gebeurd met een uitspraak van het ESCR uit 2009: dat Nederland kinderrechten schendt als zij uitgeprocedeerde gezinnen geen onderdak biedt. Advocaat Pim Fischer heeft enkele jaren geprocedeerd, tot in september 2012 de Hoge Raad mede op grond van deze Europese uitspraak oordeelde dat kinderen niet op straat mogen komen te staan.

Daarom verwacht Fischer dat ook na dit komende oordeel van het ECSR nog enkele hobbels zijn te nemen. 'Na enig tegenstribbelen zal de Nederlandse overheid uiteindelijk buigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden