Krijgt het Afghaanse leger ooit greep op het land?

Aanslag na aanslag heeft het Afghaanse leger te verwerken, en dan kampt het strijdkracht van het land ook met corruptie en desertie. Krijgt het leger ooit grip op Afghanistan?

Veiligheidstroepen bewaken de ingang van het ziekenhuis waar rouwende Afghanen zich hebben verzameld.Beeld ap

De twee hoogste mannen bij het Afghaanse ministerie van Defensie zijn naar huis gestuurd nadat de Taliban meer dan 100 mensen hadden vermoord bij een aanval op een legerbasis. 'Minister van Defensie Abdullah Habibi en de chefstaf Qadam Shah Shamin zijn per direct afgetreden', twitterde de media-afdeling van het presidentiële paleis in Kabul maandag.

Twaalf militanten hadden zich vermomd als gewonde Afghaanse soldaten en reden, met verband om de benen en een infuus in de arm, vrijdag in twee militaire voertuigen naar een grote basis bij de stad Mazar-e-Sharif, in het noorden van het land. Eenmaal voorbij de checkpoints begonnen zij om zich heen te schieten. Op dat moment kwamen honderden ongewapende soldaten uit de moskee. Ze hadden het vrijdagsgebed bijgewoond en maakten zich op om te gaan lunchen. Er werd zeker vijf uur lang gevochten. Terwijl anonieme bronnen tegenover persbureaus spreken over 'zeker 140' doden, wil de regering niet verder gaan dan 'meer dan 100 slachtoffers'.

Redelijk lopende machine

Het was de tweede grote aanval in twee maanden: in maart bestormden strijders van Islamitische Staat een legerziekenhuis in Kabul, waarbij tientallen gewonde soldaten en verplegers om het leven kwamen. Maandag werd een kleinschaliger aanslag gepleegd op een Amerikaanse legerbasis in het oosten van het land. Volgens een legerwoordvoerder vielen er enkele doden onder Afghaanse militairen die de basis bewaakten. De aanslag met een autobom werd toegeschreven aan de Taliban.

Je zou zomaar kunnen concluderen dat het niet goed gaat met dat Afghaanse leger maar volgens Rob Hendriks, veiligheids- en defensiedeskundige bij instituut voor internationale betrekkingen Clingendael, is dat te kort door de bocht. 'Het hele veiligheidsapparaat, en daartoe wordt in Afghanistan ook de politie gerekend, bestaat ondertussen uit 350 duizend mensen. Dat is geen los zand: het zijn goed getrainde mensen die functioneren binnen een redelijk lopende machine.'

Wat vrijdag volgens Hendriks is misgegaan, is dat de soldaten niet op scherp stonden. 'De Taliban kwamen voorbij de checkpoints omdat ze een uniform aan hadden en door de list met de gewonden. Blijkbaar werd niks gecontroleerd: geen pasjes, geen identificatie, hup, rij maar door. Ik vermoed dat het komt doordat dit het seizoen is van de papaveroogst voor de opiumproductie, waardoor er geen grote gevechten verwacht worden. Ze waren niet alert'.

Natuurlijk, zegt Hendriks, kampt het Afghaanse leger met een enorm scala aan problemen. Dat begint al met de werving. Er melden zich genoeg analfabete mannen die wel een geweer kunnen vasthouden, maar kandidaten van een hoger niveau, die bijvoorbeeld het materieel kunnen onderhouden, zijn lastig te vinden. 'En al kun je Afghaanse soldaten in tactisch opzicht niet veel meer bijbrengen, planning blijft een zwak punt. Vooruit kijken, zorgen dat er bijvoorbeeld wordt nagedacht over de brandstof die volgend jaar nodig zal zijn, daar is nog veel begeleiding bij nodig.'

Desertie en corruptie

De aanslag is ongetwijfeld een harde klap voor het moreel van de manschappen, dat toch al niet zo best is. Veel soldaten deserteren. 'Zodra de mannen met verlof naar huis gaan, weet je nooit zeker of ze weer terugkomen', vertelt Hendriks. 'Misschien moet er thuis net geoogst worden, misschien hebben ze geen zin in het vechtseizoen, dat blijft raden, maar elk jaar weer lopen duizenden soldaten weg.'

Daarnaast kampen de Afghaanse veiligheidstroepen maakt met corruptie in eigen gelederen, en ontbreekt het vooral de politiemacht aan respect voor de mensenrechten. Volgens een maandag verschenen VN-rapport zijn foltering en mishandeling van gevangenen wijdverspreid.

Terreinwinst

De afgelopen twee jaar hebben de Taliban veel terrein veroverd. Volgens Amerikaanse cijfers controleert de regering in Kabul slechts tweederde deel van het land. De Taliban bedreigen momenteel enkele steden.

Zo werden Mazar-e-Sharif en Kabul tot voor kort als 'redelijk veilig' aangemerkt, nu kunnen de opstandelingen daar hard toeslaan. Hendriks: 'Het is onmogelijk om dit enorme land volledig in handen te houden, en dus worden keuzes gemaakt: op welke regio moet worden ingezet?. Het merendeel van het gebied dat de Taliban in handen hebben, is leeg, kaal, niets. In de steden worden meer aanslagen gepleegd omdat de opstandelingen weten dat het daar een maximale impact heeft. Maar toen bijvoorbeeld Kunduz werd veroverd, wist het leger de Taliban vrij snel terug te slaan. Dat lukt telkens als de Taliban een stad in handen proberen te krijgen.'

Andere analisten wijzen juist op de gevaren van de terreinwinst die de Taliban boeken. 'Territorium betekent de beschikbaarheid van bronnen', zegt Ioannis Koskinas van de denktank New America tegen persbureau Reuters.

Zo beschikken de Taliban over smokkelroutes en opium die hen 'verrijken en de opstand in leven houden.' De Amerikaanse legertop in Afghanistan zei maandag ook sterke aanwijzingen te hebben dat Rusland de Taliban steunt met geld en wapens.

Buitenlandse troepen

Op dit moment zijn er 9.000 Amerikaanse soldaten in Afghanistan, van wie de meesten het leger adviseren en trainen. Bijna 1.500 Amerikanen zijn nog steeds actief in de strijd tegen de Taliban, Al Qaida en IS. Toen het land in 2001 op de Taliban werd veroverd, bestond er geen nationaal leger. Sindsdien heeft de internationale gemeenschap (met de VS voorop) miljarden uitgegeven om een leger op te bouwen, opdat het land zich uiteindelijk op eigen kracht kan verdedigen tegen de opstandelingen.

Nederland neemt met circa 100 man deel aan de trainingsmissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden