'Krijgt de Kamer waar voor haar geld?'

'Wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten.' Die vraag was in Den Haag vijftien jaar geleden ondenkbaar....

Vandaag komt er een einde aan die situatie. Stuiveling en minister Zalm van Financiën luidden een nieuwe parlementaire traditie in: 'verantwoordingsdag', noemen ze het. In de wandelgangen: woensdag gehaktdag. Bewindslieden moeten de Kamer uitleggen of ze hun voornemens hebben waargemaakt en hoe duur dat was.

De derde woensdag in mei moet uitgroeien tot een tweede Prinsjesdag - de derde dinsdag in september. Zonder de koningin weliswaar, maar met de Rekenkamer als bovenmeester. Zalm overhandigt de Kamer vandaag de financiële jaarverslagen. Stuiveling velt daarna het oordeel van de Rekenkamer, voor het eerst in de plenaire zaal van de Tweede Kamer zelf.

- Was het vroeger echt zo beroerd?

'We zijn uit een diep dal gekomen. De controle verliep gebrekkig en er was steeds gedonder met accountants die weigerden goedkeuring aan begrotingen te verlenen. De Rekenkamer kon nauwelijks een oordeel vellen over de besteding van overheidsgeld, omdat de boekhouding van de ministeries domweg niet deugde.'

- Waarom is het zo uit de hand gelopen?

'Verantwoording had tot vijftien jaar geleden absoluut geen politieke prioriteit. De eindcontrole op de begroting liep zeven jaar achter. Iedereen had dan allang de belangstelling verloren. Ministers van Financiën deden er niets aan om dat te verbeteren, dus de Rekenkamer stond machteloos. Tot 1986 was van de helft van de uitgaven niet duidelijk of ze wel rechtmatig waren. Toen de Rekenkamer enkele jaren weigerde de Rijksrekening goed te keuren, werd iedereen het erover eens dat het zo niet langer kon. In 1986 begonnen Ruding (toenmalig CDA-minister van Financiën), de Tweede Kamer en de Rekenkamer een campagne: operatie comptabel bestel. Ministers moesten beter op de centen letten en meer verantwoording afleggen.'

- Dat doen ze nu wel?

'We hebben in vijftien jaar enorme vooruitgang geboekt. We waren een ontwikkelingsland en nu zijn we alle aanpalende landen voorbijgestreefd. Er zijn vier generaties Tweede Kamers overheen gegaan. Je kunt er nu van uitgaan dat het systeem deugt.'

- En nu moeten de ministers op de derde woensdag in mei met de billen bloot?

'Dit is nog maar het begin. De kwaliteit van cijfers is nu veel beter, maar het gaat erom: krijgt de Kamer waar voor haar geld? Verantwoording over beleidsinformatie staat nog in de kinderschoenen. De begroting zegt nog niet: we doen dit jaar zoveel voor zoveel geld en het sorteert zoveel effect. De Kamer moet in één oogopslag kunnen zien of toegezegde prestaties voor een redelijke prijs tot stand zijn gekomen. Daar is een cultuuromslag voor nodig.'

- Dat kan nu toch ook?

'Nee, de cijfers die er nu staan hebben geen betekenis, want je weet niet wat erachter steekt. Hoe meet je de veiligheid op straat? En hoeveel blauw heb je nodig om dat te verbeteren. Is dat ook daadwerkelijk gelukt?'

- Is het raar dat we niet weten of die wachtlijsten voor de ziekenhuizen kloppen?

'Elk ziekenhuis heeft zijn eigen criteria. Daarom zijn de cijfers niet te vergelijken. Ze leveren schijnzekerheid, we moeten toe naar een betrouwbare en systematisch registratie. Als je vijf jaar lang eenzelfde systeem volhoudt, wordt de discussie preciezer. Politieker ook, want je kunt in één klap zien wat er is waargemaakt.'

- Is er al ervaring mee opgedaan?

'De Kamer heeft elke minister gevraagd hoe het staat met twee topprioriteiten. Maar velen blijven het antwoord schuldig. Voor gegevens zijn ze vaak van derden afhankelijk: gemeenten of zelfstandige diensten. Het blijkt heel ingewikkeld, vol kinderziektes. Ik denk dat het nog tien jaar duurt voor we zijn waar we willen.'

- U bent een jaar president van de Rekenkamer. Is het meegevallen?

'In het begin was het ingewikkeld, omdat je van binnen de organisatie komt. Je hebt de neiging om het vice-presidentschap erbij te blijven doen. Inmiddels gaat het uitstekend en zit ik goed in mijn vel. Zo'n derde woensdag hebben we toch mooi voor elkaar gekregen. Op zo'n moment geef ik mezelf een schouderklopje: heel goed, dat heb je goed gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden