vijf vragenwitwasaffaire ABN

Krijgt ABN Amro nu een megaboete à la ING?

Na de recordschikking van 775 miljoen euro met ING doet het Openbaar Ministerie nu ook witwasonderzoek naar ABN Amro. Het aandeel ABN Amro verloor donderdag bijna 12 procent van de beurswaard, ruim 2 miljard euro. Wat is er aan de hand bij de staatsbank?

Het hoofdkantoor van ABN AMRO aan het Mahlerplein in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting

1) Waarom doet het Openbaar Ministerie strafrechtelijk onderzoek naar ABN Amro?

Justitie vermoedt dat ABN Amro de wetgeving heeft overtreden die witwassen en terrorismefinanciering moet voorkomen. Daarmee zou ABN Amro criminelen vrij spel hebben gegeven. ‘De bank wordt ervan verdacht dat zij gedurende een langere periode ongebruikelijke transacties niet, of niet op tijd heeft gemeld’, bevestigt een woordvoerder van het OM. Ook zou ABN Amro niet goed weten wie zijn klanten zijn en te laat afscheid hebben genomen van verdachte sujetten. Banken hebben een poortwachtersfunctie: samen met bijvoorbeeld makelaars en trustkantoren moeten zij zorgen dat fout geld niet in de bovenwereld terechtkomt.

2) Geeft ABN Amro de misstanden toe?

ABN Amro heeft het nieuws over het strafrechtelijk onderzoek donderdagochtend zelf naar buiten gebracht. Een woordvoerder vertelt dat de bank woensdagavond is ingelicht, maar wil niet verder ingaan op wat er aan de hand is. Eerder dit jaar liet de bank wél meer los over het falende witwasbeleid. In februari kwamen problemen aan het licht met de dossiers van mkb- en creditcardklanten. Bij de presentatie van de kwartaalcijfers in augustus moest bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen vervolgens bekennen dat het ook bij de particuliere klanten mis is. Hij kondigde een gigantische controleoperatie aan: ABN Amro trekt 114 miljoen euro uit om ze alle 5 miljoen opnieuw door te lichten. ‘Er zijn nu meer dan duizend medewerkers hiervoor ingezet, en dit aantal zal de komende jaren sterk toenemen’, stelde de bank in een persbericht.

Dat gebeurt op last van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Met name aan de genoemde klantdossiers zou het nodige schorten. Banken moeten bijvoorbeeld van elke cliënt op de juiste manier de identiteit hebben vastgesteld – dat is in het verleden niet altijd gebeurd bij ABN Amro. Ze horen ook te weten waar die zijn vermogen vandaan heeft en wat hij zoal doet met zijn rekening. Overigens hield Van Dijkhuizen, die begin volgend jaar afscheid neemt als topman, deze zomer al rekening met mogelijke sancties van DNB of justitie: ‘We weten niet of we een boete krijgen en hoe hoog die mogelijk is.’

3) Krijgt ABN Amro nu eenzelfde megaboete als ING?

ING trof een jaar geleden de hoogste schikking van een Nederlands bedrijf met het OM ooit. In totaal moest de bank 775 miljoen euro betalen. Om de winst op te krikken, had ING volgens justitie jarenlang beknibbeld op de witwascontroles. De gevolgen daarvan kwamen aan het licht bij vier stevige witwaszaken die speelden tussen 2010 en 2016. Er was niet alleen sprake van tekortschietende controles, maar ook van ‘schuldwitwassen’ – een ernstiger vergrijp.

Het is onduidelijk of het OM bij ABN Amro zulke concrete misstanden in het vizier heeft. Zij kan de bank ook onder het vergrootglas leggen enkel omdat de procedures niet op orde zijn. In elk geval is ABN Amro een stuk kleiner dan ING – ook dat speelt mogelijk een rol bij het bepalen van de zwaarte van een uiteindelijk straf.

4) Zijn dit spoken uit het verleden, of blijven de banken er met de pet naar gooien?

Nee, sinds de ING-schikking zit de schrik er goed in. Stuk voor stuk zijn de banken op zoek naar honderden nieuwe speurneuzen om klanten te screenen en verdachte transacties na te trekken. Het UWV meldde eerder deze maand zelfs dat deze ‘customer due diligence-specialisten’ zijn toegetreden tot de ‘krapteberoepen’. Al dat extra personeel moet inderdaad afrekenen met erfenissen uit het verleden, toen de financiële sector het controleren van cliënten als een vervelende kostenpost beschouwde. Maar de maatschappelijke verwachtingen zijn ook gegroeid. Onderzoekers schatten dat in Nederland jaarlijks 16 miljard euro wordt witgewassen. Het wordt steeds duidelijker dat dit de financiële kurk is waar de zware criminaliteit, waaronder de drugsmaffia, op drijft. ‘Het is duidelijk dat de lat hoger ligt dan vroeger’, zei Van Dijkhuizen hierover begin dit jaar.

5) ABN Amro is een staatsbank. Wat zijn de gevolgen voor de belastingbetaler?

Het aandeel ABN Amro stortte donderdag met dik 12 procent in. Daarmee ging meer dan 2 miljard euro aan beurswaarde in rook op. Zo bezien is het strafrechtelijk onderzoek op papier een duur gelag voor de eigen schatkist én voor de Nederlandse belastingbetaler. Het in de crisis genationaliseerde ABN Amro is namelijk nog altijd voor 56 procent in handen van de staat. Minister Wopke Hoekstra van Financiën noemt het in een reactie ‘zorgelijk dat ABN Amro onderwerp is van onderzoek door het OM’. Ceo Van Dijkhuizen moet binnenkort bij hem langskomen om tekst en uitleg te geven.

Gezien de witwasperikelen ligt het niet voor de hand dat de overheid op korte termijn een nieuwe pluk aandelen verkoopt. Eerder dit jaar plaatste bestuursvoorzitter Van Dijkhuizen nog vraagtekens bij de stagnerende privatisering. Dat voornemen staat in het regeerakkoord, maar de laatste keer dat de overheid een deel van haar belang in ABN Amro heeft afgestoten is alweer twee jaar geleden.

Alle Nederlandse banken worstelen met witwassen. Dit gebeurde er tot nu toe:

Plotseling schroeft ABN Amro het witwastoezicht verder op – wat is hier gaande? En waarom moet de bank ook alle 5 miljoen particuliere klanten opnieuw screenen?

Het ING van Ralph Hamers wilde geen bank zijn, maar een techbedrijf à la Apple: hip, innovatief, creatief en extreem winstgevend. Voor die droom moest alles wijken. Het leidde tot een voor Nederland ongekend hoge boete.

Nieuws: behalve ING, de Volksbank en ABN Amro kreeg ook Rabobank een boete voor falende controles op witwassen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden