'Krijgsmacht wil Zwitsers zakmes zijn'

Militair-historicus Christ Klep (52) schreef een boek over de besluitvorming rondom de Uruzgan-missie. Volgens hem moeten politici zich minder bemoeien met de invulling ervan. 'Dat leidt niet niet tot betere plannen.'

Nederland betaalde een hoge prijs in Uruzgan - 24 doden, 147 gewonden en 1,5 miljard euro belastinggeld. Was de missie dat waard?

'Ik moet oppassen met opmerkingen over het nut van gebrachte offers. Er is zeker wat bereikt in Uruzgan. Vooral op klassiek ontwikkelingsgebied als gezondheidszorg, onderwijs en infrastructuur. Maar toen we gingen krabben aan de kern van het probleem; de rechtstaat, het bestuur, de positie van de vrouw, schrokken we ons rot.


'Ik denk dat we op een andere manier dezelfde resultaten hadden kunnen bereiken. Civieler en langzamer. Het is heel inefficiënt een militair in te zetten voor ontwikkelingswerk en diplomatie.'


De zogeheten Body Bag-these, waarbij het draagvlak voor een missie proportioneel afneemt met het aantal slachtoffers, blijkt niet te kloppen.

'Die theorie is grotendeels gelogenstraft, ja. Het draagvlak is wel iets afgenomen. Maar de sneuveltolerantie blijkt in Nederland groter dan gedacht.'


Afghaanse onderzoekers concluderen dat Nederland er in vier jaar tijd niet in is geslaagd een werkbaar provinciaal bestuur in Uruzgan op te bouwen. Bent u het daar mee eens?

'Helemaal. Opeens werd door Nederland ook niet meer gesproken over 'goed bestuur', maar over 'goed genoeg bestuur'. Dat bewijst volgens mij hoe vloeibaar de geformuleerde doelstellingen zijn tijdens een militaire missie.'


De politieke besluitvorming is volgens u verworden tot het afvinken van praktische details, zonder zicht op de langetermijndoelen. Die Kamerdebatten moeten toch juist de kwaliteit van de besluitvorming verhogen?

'De zogeheten Artikel-100 Procedure en het Toetsingskader creëren een soort kunstmatige schijnveiligheid, ter rechtvaardiging van de inzet van zoveel middelen. Kamerleden werken een lijstje af met punten zoals huisvesting of de behandeling van krijgsgevangenen, terwijl algehele doelen vaag blijven. Bijvoorbeeld: 'substantiële vooruitgang' of 'zichtbare vooruitgang'. Dat proces staat los van de realiteit. Zo verslechterde nog tijdens het debat over Uruzgan de veiligheidssituatie daar flink, maar dat leidde niet tot aanpassing van het plan.


'Deze schizofrenie in de rechtvaardiging, werd tijdens het debat over Kunduz tot het absurde doorgetrokken. Kamerleden spraken over Afghaanse wijkagenten en rechercheurs, terwijl zulke functionarissen daar niet eens bestaan!


'Natuurlijk wil het parlement betrokken worden bij zo'n fundamenteel terrein als buitenlandse zaken en militaire missies. Maar het kan niet zo zijn, dat Kamerleden met elkaar gaan marchanderen over een militair plan dat is opgesteld door experts zoals de commandant der strijdkrachten.


'Al die partijpolitieke spelletjes leiden niet tot een beter plan. De Kamer wil zelfs nog meer invloed op militaire operaties en dat lijkt me geen goed idee. Ik denk eerder dat een regelmatige hoorzitting met de hoogste generaal, zoals in het buitenland wel gebeurt, kan voorkomen dat Haagse en operationele werkelijkheid te veel uit elkaar lopen.'


Defensie moet een miljard euro bezuinigen. Heeft dat gevolgen voor de uitvoering van buitenlandse missies?

'We blijven missies zoals die in Afghanistan doen. Dat is immers het belangrijkste bestaansrecht van onze krijgsmacht geworden. Alleen de ambities moeten naar beneden worden bijgesteld. Mijn advies zou zijn: scherper kiezen voor operationele inzetbaarheid.


'De Nederlandse krijgsmacht wil nog altijd een Zwitsers zakmes zijn. Ze kunnen bijna alles. Maar binnenkort hebben we van alles te weinig over om een missie langer dan een jaar vol te houden. Nederland heeft komende tijd behoefte aan voldoende, goed beschermde infanterie, met luchtsteun. Daar heb je bijvoorbeeld geen onderzeeërs voor nodig, geen Patriot-luchtafweerraketten, en eigenlijk ook geen JSF-jachtvliegtuigen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden