Krijgsmacht moet in Europa nauwer gaan samenwerken

De economische crisis gaat niet voorbij aan de krijgsmacht. In Italië is de defensie met 10 procent gekort, in Spanje met 8 procent....

Defensieministers kozen in het verleden meestal de simpelste oplossing: ‘een beetje minder van alles’. Dit kon zolang er genoeg was van alles, maar op vele gebieden is de bodem bereikt. Nederland en Denemarken belandden al op dit punt ongeveer zeven jaar geleden. Den Haag besloot toen de maritieme patrouillevliegtuigen (Orions) af te schaffen. Later ging vliegveld Valkenburg bij Wassenaar dicht.

Natuurlijk zullen Frankrijk, Duitsland en het VK zoveel mogelijk bezuinigen op bestaande dure moderniseringsprogramma’s – minder nieuwe gevechtsvliegtuigen, A400M transporttoestellen en fregatten – maar toekomstplannen blijven niet buiten schot. Fundamentele keuzes staan voor de deur. De vraag is hoe de landen hun besluiten gaan nemen: alleen of in onderlinge afstemming.

In het verleden stond nationale besluitvorming voorop. De EU en de NAVO kregen informatie achteraf. Dit kan niet meer. Multinationaal optreden is hét kenmerk van crisisbeheersing. Als de Europese landen samen de vereiste militaire capaciteiten willen houden en verbeteren, dan is het logisch bezuinigingen en plannen onderling te coördineren.

Keuzes
Uiteraard kan internationale afstemming alleen slagen wanneer landen het eens zijn over beleid en ambities. De Europese Veiligheidsstrategie (EU) en het NAVO Strategisch Concept – thans onder revisie – bieden het algemene kader. Het probleem is dat lidstaten nationaal soms toch andere keuzes maken, ingegeven door politieke, economische, industriële of andere belangen.

De oplossing ligt in kleinere groepen van gelijkgezinden, die de kar trekken zonder op voorhand anderen uit te sluiten. Geen Europese defensiesamenwerking van twee snelheden, wel verschillende clusters. Noorwegen, Zweden, Denemarken en Finland lopen voorop. Zij bezien systematisch op welke gebieden hun krijgsmachten kunnen samenwerken of zelfs integreren.

Onderlinge afhankelijkheid – in het jargon ‘taakspecialisatie’ – is niet langer taboe. Begin juli informeerde de Franse Minister van Defensie Hervé Morin het nationale parlement dat afhankelijkheid in de bilaterale samenwerking met Groot-Brittannië niet uitgesloten is. Hij noemde bijtanken in de lucht als voorbeeld. Frankrijk zou Britse capaciteit kunnen benutten en zelf geen of minder nieuwe tankervliegtuigen aanschaffen. Pooling & sharing van transport, logistiek en medische zorg bieden evenzeer mogelijkheden. Nederland zou aansluiting kunnen zoeken bij natuurlijke partners: België, Duitsland, Engeland maar ook Frankrijk.

Een extra reden voor samenwerking is de toenemende noodzaak van militair-civiele afstemming. Militaire operaties in Afrika of het Midden-Oosten hebben aangetoond dat de combinatie van civiele en militaire middelen onontbeerlijk is. In Europa neemt de militaire ondersteuning toe, van terrorismebestrijding tot bewaking van de buitengrenzen.

Rampen
Nederlandse marineschepen hebben in de Middellandse Zee taken uitgevoerd voor Frontex, het Europees agentschap voor grensbewaking. De maritieme veiligheid in bredere zin is gebaat bij gegevensuitwisseling tussen civiele en militaire bronnen, niet alleen nationaal maar ook Europees. Onbemande vliegtuigen, thans alleen militair gebruikt, gaan in de toekomst vliegen over Europa’s buitengrenzen. Gebruik van militaire middelen neemt toe bij natuurrampen en andere catastrofes.

De Europese veiligheid wordt niet bedreigd door georganiseerde legers, maar door een combinatie van regionale instabiliteit ver weg en risico’s dichter bij huis die we vroeger tot de binnenlandse veiligheid rekenden. Dat begrip is verouderd omdat externe en interne veiligheid nu samenvallen. Terrorisme houdt geen rekening met staatsgrenzen; hetzelfde geldt voor criminaliteit, milieudelicten, droogtes en overstromingen.

Europese vraagstukken vragen om Europese oplossingen. Dat geldt ook voor de krijgsmacht, die nationaal blijft maar steeds nauwer moet samenwerken met Europese partners. Met minder geld kan gezamenlijk in Europa meer gedaan worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden