Krijgen Olympische Sporters zika-bestendige condooms?

De halve wereld mag dan op zoek zijn naar een middel tegen het zika-virus; in Australië lijkt men het al te hebben gevonden. Want wat maakte farmaciebedrijf Starpharma deze week bekend? Het geeft het Australische Olympische team komende zomer 'tweevoudig beschermende' condooms mee, met glijmiddel dat 'haast volledige bescherming biedt tegen zika en andere virussen'. Onder meer Reuters, de NOS en Metro namen het over.

Jason Day, een Australische prof-golfer. Beeld afp

Het gaat daarbij, uiteraard, niet om besmetting via een muggenbeet, maar via seks. Zo'n twaalf gedocumenteerde gevallen zijn er inmiddels waarbij het zikavirus werd doorgegeven bij de seks. Naar men aanneemt gebruikt het virus de mannelijke testikels of de prostaat als schuilplaats, waarna het meelift met het sperma.

Maar daar heeft Starpharma nu dus iets tegen, beweert het bedrijf althans zelf. Al zo'n tien jaar lang nu werkt het bedrijf aan het middel, merknaam VivaGel. Na wat studeren in de achterliggende technische paperassen die her en der op internet staan, blijkt het hier te gaan om een struikgewasachtig molecuul (een 'dendrimeer') met elektrostatisch geladen uitsteeksels, waaraan sommige microbes en virusdeeltjes blijven plakken. Met als gevolg dat ze het lichaam niet meer infecteren.

Getest als vaginale zalf

Ja, wacht even. Om te beginnen is VivaGel niet getest als glijmiddel op condooms, maar als vaginale zalf. En het is niet zozeer ontwikkeld tegen het zikavirus, zoals het bedrijf aangeeft, maar tegen hiv, herpes en het baarmoederhalskankervirus hpv. Dat is niet onbelangrijk, want het zikavirus behoort tot een totaal andere familie virussen (de 'flavivirussen', om precies te zijn), met heel andere eigenschappen. Uitgerekend in elektromagnetisch opzicht steekt het zikavirus totaal anders in elkaar, zo bleek vorige maand toen wetenschappers de virusdeeltjes voor het eerst in detail bestudeerden. En dat is nu net de eigenschap waarop VivaGel inspeelt.

Het bedrijf zelf reageert desgevraagd ongemakkelijk. De gel is wel degelijk getest tegen zika, stelt een woordvoerster: alleen nog niet bij mensen, maar in een petrischaaltje. Nadere details wil het bedrijf niet kwijt. 'Opgemerkt zij dat het Dual Protect VivaGel-condoom nog geen zika-claim heeft', erkent de woordvoerster.

De risico's vallen mee

Gelukkig voor de Australische atletes maakt het allemaal weinig uit. Of het glijmiddel nu wel of niet werkt tegen zika: veel belangrijker is het condoom zelf, dat het sperma, én eventuele virusdeeltjes, opvangt. Inderdaad gaat dat wel eens mis, maar als je het inschat, vallen de risico's mee. Even rekenen: pas als het voltallige vrouwelijke equipe van Australië acht Olympische Spelen lang iedere nacht de koffer in duikt met mannelijke zikapatiënten, mag je één ziektegeval verwachten*.

Los nog van of het eigenlijk wel erg is als een atlete onverhoopt besmet zou raken. Ernstige ziekteverschijnselen geeft zika immers alleen in zeldzame gevallen. Het virus is vooral schadelijk tijdens de zwangerschap (het misvormt dan de foetus). En je kunt je afvragen of er onder de topatletes die naar Rio gaan veel zwangere vrouwen rondlopen. Het lijkt er dus meer op dat Starpharma gewoon munt probeert te slaan uit de angst voor zika, over de ruggen van ongeruste topsporters heen. 'Tweevoudig beschermende condooms' of niet, als je de poeha wegdenkt houd je vooral een marketingtruc om een nieuw merk kapotjes te lanceren over.

Terwijl men er ook voor had kunnen kiezen om die arme atletes een beetje gerust te stellen: doe het voor alle zekerheid met een condoom, en je loopt geen enkel gevaar.

*) Australië verwacht in augustus zo'n 440 atleten naar Rio te sturen. Daaronder naar verwachting 45 procent (ongeveer 200) vrouwen. Laten we voor het gemak aannemen dat de kans om mét condoom toch zika te krijgen net zo groot is als de kans op zwangerschap met condoom: zo'n 1 tot 2 procent per jaar, ofwel 15 per 1000 vrouwen per jaar. De Olympische Spelen duren een halve maand, ofwel 1/24 = 0,04 jaar. Seks met condoom komt gedurende de spelen dus neer op een kans van 15 * 0,04 = 0,6 per 1000 vrouwen, ofwel 1 geval van zika per 1667 vrouwen per Olympische Spelen. De 200 deelneemsters moeten dus ongeveer acht Olympische Spelen lang seks hebben voordat één vrouw zika oploopt - onder de aanname dat ze alle 200 frequent seks hebben, en dat al hun bedpartners besmet zijn met het zikavirus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden