Krijgen kinderen diarree als hun tanden doorkomen?

Komt door de tanden, zeggen jonge ouders als hun half jaar oude baby opeens gaat jengelen en kwijlen en 's nachts het huis wakker huilt. Als het melkgebit doorbreekt - de onderste voortanden eerst - krijgen baby's opeens diarree, luieruitslag of koorts. Wat is het verband tussen groeiende tanden en al die (kinder-)kwalen?


Eeuwenlang gold de periode waarin kinderen tanden krijgen als een angstige tijd. Britse artsen concludeerden in 1842 dat de doorbraak van het kindergebit debet was aan 12 procent van alle sterfgevallen bij kleine kinderen. In 1896 legde een tandarts in een Amerikaans vakblad uit dat die wijdverbreide angst terecht was: als kinderen tanden krijgen, worden ze eerst rusteloos, schreef hij, en dan weigeren ze te eten, krijgen ze diarree, gaan ze overgeven, waarna toevallen volgen en 'niet zelden' de dood.


Honderd jaar later moeten kinderartsen erom glimlachen. Er bestaat geen bewijs voor een verband tussen diarree en het doorkomen van tanden, laat de Zwolse kinderarts Paul Brand weten. Kinderen voelen zich vermoedelijk wat minder prettig: hun tandvlees zwelt op, ze kwijlen meer. Maar verder gaat het niet: of het nou diarree, luieruitslag, koorts of kolieken betreft, in geen enkel wetenschappelijk onderzoek kan een verband met het kindergebit worden vastgesteld. De beste studie werd gedaan in Australië waar kinderen op drie crèches zeven maanden werden gevolgd. Ouders en crècheleiders werden dagelijks ondervraagd en een tandarts controleerde iedere dag of er zicht was op een (nieuwe) melktand. Opmerkelijk genoeg rapporteerden alleen de ouders (en niet het crèchepersoneel) diarree op de dagen dat een tand was doorgebroken. In de dagen voor die doorbraak merkten zij niets aan hun kind.


De Britse hoogleraar Ronald Illingworth beschrijft in zijn boek Het normale kind wat er dan wél aan de hand is: in de periode dat bij kinderen het melkgebit doorbreekt, verandert er veel in hun lichaam. Ze gaan vast voedsel eten, hun slaappatroon wijzigt, ze ontdekken dat ze aandacht krijgen en mee naar beneden mogen als ze 's nachts huilen. En, misschien wel het belangrijkste: de antistoffen die ze van hun moeder hebben meegekregen, zijn rond die tijd uitgewerkt terwijl hun eigen immuunsysteem nog niet is volgroeid. Daarmee ligt de weg tijdelijk open voor een heleboel ziektekiemen.


Diarree, luieruitslag en de komst van het melkgebit vormen dus een toevallige samenloop van omstandigheden. De sterfgevallen die ooit aan de tandentijd werden toegeschreven, zijn vast veroorzaakt door uitdroging tengevolge van diarree.


Toch blijft het verhaal over melktanden en diarree hardnekkig de ronde doen, in alle culturen. Wetenschappers spreken over 'teething myths', praatjes die van grootmoeder op kleindochter worden overgedragen en die elke grond missen. Het melkgebit fungeert als 'zondebok' voor van alles en nog wat, concluderen Australische onderzoekers. Vaak zijn de eerste zes maanden na de geboorte probleemloos verlopen en als daarna de eerste kwalen opduiken, vinden ouders het blijkbaar fijn om die toe te schrijven aan een begrijpelijke oorzaak. De diagnose 'het ligt aan de tanden' helpt dan om hun mogelijke angst te beteugelen.


Ook een vraag voor deze rubriek?


Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden