Kremlin ondergraaft zijn eigen macht in showproces Navalny

De rechtspraak in Rusland is niet onafhankelijk, maar wordt politiek gestuurd, bewijst het proces-Navalny.

Aleksej Navalny kon het niet laten de draak te steken met zijn vervolgers, toen hij vrijdagochtend opnieuw in de rechtbank in Kirov stond. Daar had de aanklager net zijn tijdelijke vrijlating bepleit, totdat het vonnis van vijf jaar cel rechtsgeldig wordt. 'Geacht hof, mag ik u eerst vragen om de identiteit van aanklager Bogdanov te verifiëren? Misschien is het een dubbelganger, gestuurd door de oppositie, want gisteren eiste aanklager Bogdanov nog dat ik direct in de rechtszaal zou worden gearresteerd.'


Met de strapatsen in Kirov heeft het Kremlin het onomstotelijke bewijs geleverd dat Rusland geen onafhankelijke, maar een politiek gestuurde rechtspraak heeft. Maar wat zijn de oorzaken en (onbedoelde) gevolgen van dit politieke proces en Navalny's vrijlating?


Navalny zelf noemt het een overwinning voor de duizenden mensen die donderdagavond in Moskou de straat op gingen in een vertoon van vreedzame burgerlijke ongehoorzaamheid. 'De belangrijkste les', concludeerde ook de blogger Michail X, 'is dat tienduizend mensen nabij het Kremlin in een niet-toegestane actie invloedrijker zijn dan 100- of 200duizend man in een koeienstal.'


Maar deze 'people power-theorie' legt het vooralsnog af tegen de vaststelling dat de elite onder Poetin III ernstig verdeeld is geraakt en haar vuile was niet binnen kan houden. Navalny zou op 8 september kandidaat zijn in de burgemeestersverkiezing van Moskou. Burgemeester Sobjanin wil Navalny koste wat kost in de race houden - anders zal zijn verwachte overwinning niet als legitiem worden ervaren. Maar Aleksandr Bastrykin, het hoofd van het Onderzoekscomite, wilde Navalny blijkbaar direct van de straat. Volgens betrokkenen gebruikte Sobjanin donderdag zijn invloed om er alsnog voor te zorgen dat Navalny tenminste nog een paar maanden vrij kan rondlopen.


Navalny's vrijlating is dus een deukje in Bastrykins almacht, maar Russische politicologen onderstrepen dat de scheuren tussen haviken en duiven vooral van tactische aard zijn: is het beter om je vijanden op te sluiten (conform Stalins dogma 'geen mens, geen probleem') of is het handiger om de oppositie op andere, 'modernere' wijze marginaal te houden?


Hoe de machthebbers deze vraag ook wilden beantwoorden, een slechtere aanpak dan ze in Navalny's proces tentoonstelden is nauwelijks denkbaar. De gevolgen op een rijtje: het Kremlin heeft de protestbeweging nieuw leven ingeblazen en verenigd achter Navalny - iets waar de oppositie zelf nooit in slaagde. Het heeft van blogger Navalny een politieke gevangene en dissident gemaakt - wat internationaal reputatieschade oplevert, terwijl het in eigen land Navalny's naamsbekendheid omhoog stuwt. Het heeft de doodsteek toegebracht aan het midden- en kleinbedrijf, zoals oligarch Prochorov opmerkte, omdat elke zakenman die nu een contract tekent, weet dat hij vogelvrij is. En, zo schrijft Gazeta.ru, 'door het ene gemanipuleerde proces op het andere te stapelen' is men erin geslaagd het geloof in de rechtspraak definitief te torpederen.


Bij dit alles oogt Poetins harde, traditionele staatsmacht kwetsbaarder dan ooit. 'Ben verbaasd dat het regime niet eens een showproces gladjes kan uitvoeren', twitterde de Amerikaanse expert Mark Galeotti. 'Echt een voorteken van zijn val.' Het relatieve karakter van de macht werd tijdens de demonstratie naast het Kremlin bijna tastbaar toen een aantal gehelmde leden van de Omon-oproerpolitie - ten overstaan van lachende betogers - zelf hun zwaar gepantserde voertuig met panne van de weg moesten duwen.


Of burgemeester Sobjanin zijn zin krijgt en Navalny alsnog als kandidaat zal deelnemen aan de verkiezingen in september - of kiest voor een boycot - was vrijdag nog onduidelijk. Zijn campagneleider Leonid Volkov suggereerde dat de uitkomst van de verkiezingen zal bepalen of Navalny in hoger beroep alsnog aan gevangenisstraf kan ontsnappen. Maar Navalny hield een slag om de arm. 'Ik ben geen katje of hondje die eerst uit de verkiezingen kan worden gesmeten en dan weer teruggehaald.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.