Kredietcrisis is ultieme test voor de euro

Begrotingsdiscipline is verdwenen bij veel EU-lidstaten...

brussel Lang leve de euro! Te midden van de wereldwijde economische rampspoed prezen de Europese ministers van Financiën vorige week het belang van de eenheidsmunt en de begrotingsregels die de hardheid ervan moeten garanderen. Maar achter de schermen klinkt een ander geluid: het uiteenvallen van de eurozone wordt niet meer uitgesloten.

Vorige week maandag presenteerde de Europese Commissie een rampzalige economische prognose. Alle vooruitgang afgelopen vijftien jaar bij het saneren van de overheidsfinanciën en het terugdringen van de werkloosheid is in enkele maanden weggevaagd. Twaalf van de 27 EU-landen eindigen dit jaar met een begrotingstekort boven de toegestane 3 procent. Volgend jaar zijn dat zelfs zestien landen. En dan gaat het niet om een overschrijding van de norm met een paar tienden van een procent, zoals bij Duitsland in 2004. Nee, Frankrijk stevent in 2010 af op een tekort van 5 procent, Groot-Brittannië op 9,6 procent en Ierland op 13 procent, ruim vier keer de norm.

‘Alle alarmbellen moeten nu gaan rinkelen’, zegt europarlementariër Jules Maaten (VVD). ‘2010 en 2011 zijn cruciaal voor de toekomst van de euro: nemen we de begrotingsregels voor de euro serieus of niet?’ Maaten spreekt, net als andere europarlementariërs, ministers en financiële experts over ‘de ultieme test’ voor de euro en het stabiliteitspact, waarin de begrotingsregels vervat zijn.

Minister Wouter Bos van Financiën is niet gerust op de afloop van die test. Natuurlijk, de Europese Commissie start volgende maand de procedures om de zondaren weer op het financieel rechte pad te krijgen. ‘Maar de Commissie heeft geen echte macht in deze. Het is allemaal soft power en peer pressure. Duitsland zegt het Stabiliteitspact te willen handhaven. Of Berlijn dat echt gaat doen? De praktijk zal het uitwijzen’, aldus Bos.

Het financieringstekort verlagen, betekent immers bezuinigen. Geen populaire bezigheid als de werkloosheid oploopt en de groei stagneert. Bos: ‘In de stimuleringsplannen van mijn EU-collega’s zitten soms belastingverlagingen. Ik moet nog zien of die straks worden afgeschaft.’

Paul de Grauwe, hoogleraar internationale economie aan de Katholieke Universiteit Leuven, beaamt de woorden van Bos. ‘Er is politieke moed nodig om maatregelen terug te draaien.’ De Grauwe signaleert momenteel ‘veel spanningen’ in de eurozone. ‘Ieder land probeert zijn economie te redden. Afstemming en coördinatie zijn zoek, de belangen lopen uiteen. Het Stabiliteitspact zal flink door elkaar worden geschud. Ik sluit niet uit dat op den duur het hele euroblok uiteenvalt. Regeringen wegen de kosten en baten van eurodeelname tegen elkaar af.’

Brusselse diplomaten wijzen op de afkalvende steun voor het Pact. Duitsland, ooit samen met Nederland de waakhond van de begrotingsregels, laat het afweten. Behalve wat kleinere lidstaten als Nederland, Finland en Denemarken lijkt niemand echt bezorgd over het lot van wat oud-premier Kok ooit betitelde als ‘de in marmer gebeitelde afspraken’.

PvdA-europarlementariër Ieke van den Burg noemt de opduikende verdeeldheid ‘hartstikke riskant’. ‘Mijn doemscenario is dat het euroblok uiteenspat. Dat de eurolanden de regels aan hun laars lappen en ieder hun eigen weg gaan. Ik denk niet dat het zover komt, maar hoe langer deze crisis duurt, hoe groter de kans. Zeker omdat bij het herstel geen sprake is van enige regie door Brussel. Het is ieder voor zich en niemand voor allen.’

Bos vestigt zijn hoop op de financiële markten. Die straffen landen met beroerde overheidsfinanciën af middels hogere rentetarieven bij staatsleningen. Griekenland merkt dat al, Spanje gaat dat doen. Beide landen zagen hun kredietwaardigheidscore verlaagd. De minister: ‘Lidstaten betalen een prijs voor oplopende schulden. Misschien werkt dat disciplinerend.’

De Grauwe wuift die hoop weg. ‘Als er afgelopen tijd iets duidelijk is geworden, is het hoe erg de financiële markten en de kredietbeoordelaars zich hebben vergist. Ze zagen nergens risico’s, terwijl die er volop waren. Nu gebeurt het tegenovergestelde: ze zien risico’s waar die er niet zijn. Hun beoordeling stoelt op niets.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden