Column

Krasse knarren zien herstart atoomtijdperk wel zitten

Atoomenergie heeft het gewonnen van de kolen.

Een historische foto van een reactordrukvat. Beeld rdm-archief.nl

De kolencentrale van Borssele (1987) is dicht wegens levensgevaar, viezigheid en ouderdom, maar de kerncentrale van Borssele (1973) blijft open.

Ze staan pal naast elkaar. Atoomenergie heeft het dus gewonnen van de steenkool, ook al hoor je daar alleen in bijzinnen over tijdens de klimaattop in Parijs.

Met vijf krasse knarren van de Nederlandse kernenergie zit ik in de met hardhout gelambriseerde directiekamer van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij op Heijplaat. Hier smeedden ze vijfenveertig jaar geleden hun reactorvaten. Die van Borssele, en die van dertig andere kerncentrales overal ter wereld, tot aan Amerika en Iran. We waren een rebellenclub, zegt Wouter den Dulk (1941), destijds technisch directeur, 'het was fantastisch, echt fantastisch.' En: 'Het was uit idealisme.' Hij had een bed op de fabriek, en sliep maar één nacht per week thuis. 'We waren on top of the world', zegt Rob van den Berg (1935), 'we werkten zeven dagen per week volcontinu in drieploegendienst.' Bij RDM. 'Daar gebeurde wat, mijn vriendjes keken tegen me op', zegt Rinus Olierook, de commerciële man. 'Kernenergie, daar moest je bij zijn.'

Broekies waren ze, 'zalmneuzen' werden ze genoemd door de mannen die al jaren werkten op de afdeling zware apparatenbouw. Vers van de universiteit in Delft waar prof. ir. Latzko zijn jonge ingenieurs linea recta richting RDM dirigeerde: kernenergie was de toekomst. Wouter tekende de reactorvatenfabriek als afstudeerproject, twee jaar later werd-ie gebouwd. 'Het was onontgonnen terrein', zegt hij, 'de Amerikanen kwamen bij ons kijken hoe het moest.'

Vijf kernenergie-pioniers, tweede van rechts Wouter den Dulk. Beeld Marcel van den Bergh

Waterstofvlokken

De droom duurde een jaar of tien, toen raakte atoomenergie besmet. Rinus: 'Mijn moeder las in de krant dat het onveilig was. Ze zei: daar kom je dan niet meer vanaf.' Rob: 'Dat was verdrietig. Op dat moment is kernenergie verzopen in de politiek.' Maar ze onderhouden hun vriendenclub en komen nog altijd bij elkaar, en hun geloof in atoomkracht zijn ze nooit verloren. 'Al kun je vandaag de dag beter in windmolens gaan', zegt Wouter.

In de reactor van kerncentrale Borssele zijn scheurtjes ontdekt, 'waterstofvlokken', corrigeert Wouter. Kerncentrales in Doel en Tihange, net over de Belgische grens, hebben hetzelfde probleem. Ook die zijn een tijdlang stilgelegd maar mogen weer gaan draaien. In Doel is vorig jaar sabotage gepleegd en de dader is onvindbaar; alle personeelsleden die erbij waren worden nu aan de leugendetector gelegd. Vorige maand ontplofte er een transformator.

De kerncentrale van Borssele. Beeld raymond rutting / de volkskrant

De commerciële bedrijven die de kerncentrales exploiteren vonden het vervelend toen ik navraag deed; de Belgen hadden een excursie of een interview geweigerd (omwille van de veiligheid) en zo was ik uiteindelijk bij Wouter den Dulk terechtgekomen. In een college van twee uur, gesteund door zijn authentieke archief, had hij me exact uitgelegd hoe de reactorvaten zijn gebouwd.

Een schitterend industrieel verhaal over het smeden van stalen ringen in een verzengende hitte en met een 3300-tons pers, het lassen van een vat met een 'ongelooflijke energiedichtheid', vijf ton zwaar. Even zwaar, zegt hij, als de papieren bureaucratie eromheen: alles genoteerd en getest met een ijzeren discipline. Ultrasonoor onderzoek, röntgenonderzoek: het moest perfect. Conclusie: er is niks met die reactoren aan de hand, die waterstofvlokken maken een vat niet zwakker, 'ik zou bést naast een kerncentrale kunnen wonen.'

Herstart

Zijn oude collega's krijgen dezelfde glim in de ogen als het gaat over hun tijd bij RDM, tijdens hun jaarlijkse uitje terug naar Heijplaat. De krasse knarren houden alles bij en hebben hoop, zeker nu de kolencentrales in de ban gaan. Ze zijn beschikbaar voor een herstart van hun tijdperk: als het mag helpen ze graag mee bij het smeden van een reactorvat.

Maar goed. Kerncentrales zijn duur. Er is angst voor meltdowns en kernbommen. En er is geen oplossing voor het gevaarlijke afvalprobleem.

'Wij hebben er een andere blik op', zegt Wouter. 'Met dit reactortype is nog nooit iets fout gegaan. In Frankrijk draaien die dingen na 30 jaar nog dag en nacht. Never ever iets gebeurd. Dat is heel uitzonderlijk voor techniek.'

De kerncentrale van Borssele, regelmatig doodverklaard, mag nu openblijven tot 2033. Straks komen de centrales van de vierde generatie. Straks komen de thoriumreactoren, die maken minder afval. Duitsland wil kerncentrales sluiten, maar Groot-Brittannië bouwt alweer drie nieuwe - om van de kolenstook af te komen.

Daar kun je van alles van vinden, maar de vijf ingenieurs in de directiekamer van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij zien de toekomst alvast schitteren in hun verleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden