Kras door de kalmte

Van de klacht dat onze bellettrie zo kalm is, werd Arjan Peters binnen een week genezen, dankzij heftig proza van Kim van Kooten en verwilderde poëzie van Astrid Lampe.

null Beeld Janssen R (109506)
Beeld Janssen R (109506)

Dan kunnen ze nog zo vaak zeggen dat literatuur bedoeld is om je te ontregelen en aan het denken te zetten, maar de modale Nederlandse roman of dichtbundel werkt als een kalmeringsmiddel. Een vadercomplex, een nachtegaal, verzuchtingen over oude liefde en dood, een avondnevel; het is veelal rustiek mijmeren en geduldig verwerken. Overal brandt de wereld, behalve in de Hollandse bellettrie.

Cabaret en musical

Daarom is het verheugend als er boeken verschijnen die een kras door de kalmte halen. Kim van Kooten, als scenarioschrijfster reeds gevierd, voert in haar eerste roman Lieveling (Lebowski; euro 19,99) het kleine meisje Puck op, de dochter van de dellerige gescheiden kapster Patricia die zich aan de haak heeft laten slaan door de oude, bebrilde en bemiddelde ondernemer Ludovicus. Die al snel de boze stiefvader blijkt te zijn.

Het neigt naar cabaret en musical, inclusief de oma die rookt en vloekt als Ma Flodder, de Theo Thijssen-achtige goeiige meester op school en de vele verwijzingen naar liedjes en optredens (het zijn de jaren zeventig en tachtig, dus het Smurfenlied, J.J. de Bom, Lee Towers, Timi Yuro en Blondie). In deze heksenketel van over-acterende types valt echter één ding op: de rust van het kind. Ze observeert en doet wel mee, maar zonder ophef. Puck kan na jaren aan de meester opbiechten wat haar thuis is overkomen. Van Kooten kiest dan bewoordingen die contrasterend kies zijn. Zo kan een drama door het volkstoneel heen breken.

Kim van Kooten Beeld anp
Kim van KootenBeeld anp

Poëzie als gastland

Vervolgens hield de poëzie van Astrid Lampe me klaarwakker. De taiga zwijntjes (Querido; euro 17,99) heet de bundel waarin de dichteres opmerkt: 'nog voor het poëziediner losbarstte was ik die gedichtjes// spuugzat', en dat is taal die we willen. Verwilderde verzen! 'je/ kunt swipen wat je wilt, schat/ de vluchtelingenstroom/ politiek en geslachtelijk// verbindt ons'.

Omdat ik niet meteen alles snapte, mailde ik Astrid Lampe om te vragen of ze inderdaad gestuurd wordt door verzet tegen veilige poëzie. Haar antwoord: 'Ik speur amper de ontroostbaarheid, de existentiële verwarring die ik volop om me heen ervaar. Wanneer de mooie woorden op zijn bedoel ik. Dan begint het pas. Ik voel me verbonden met mensen die (nog) verbijstering kunnen voelen. En dat de verbijstering en verwarring hen voedt. En, zelfs op de lange duur, gevoelig houdt.'

'Poëzie raakt aan de survivalmechanismen die we kunnen inzetten. Je kan ze scherpen en oefenen, het biedt een gastland.'

Wanneer de mooie woorden op zijn komt Lampe tot leven. Zo maakt De taiga zwijntjes korte metten met Het Nieuwste Kleurboek Voor Volwassenen, en dat werd tijd.

Twee boeken in één week die de schone letteren uitdagen. Allebei ongeschikt voor een knus avondje. Er zit schot in de zaak.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden