Kramnik in rol van een casinoganger

Net toen ik van plan was wetenschappelijk te onderzoeken of we misschien getuige waren van de saaiste WK-match uit de geschiedenis, maakten Kramnik en Leko alles goed met een partij die de toeschouwers verbijsterd achterliet....

Wat was het geval? Met zwart koos Leko tot nu toe steeds 1 ... e7-e5 als antwoord op 1. e2-e4. Meestal speelt hij andere openingen en Kramnik was dan ook op zijn hoede. Terecht vermoedde hij dat Leko het 85 jaar oude maar nog steeds springlevende Marshall-gambiet had bestudeerd. Bij zijn voorbereiding op de match had Kramnik daarmee geen rekening gehouden en in zijn eerste drie witpartijen koos hij zijwegen die geen enkele keer tot tastbaar voordeel leidden.

In de tussentijd zette hij zijn secondanten zijn computers aan het werk met als opdracht een kwetsbare plek te vinden in het Marshall-labyrint. In de loop van de afgelopen week waren Kramniks helpers klaar. Ze hadden een spectaculaire methode gevonden om het gambiet te kraken en hun bevindingen grondig gecontroleerd met behulp van computerprogramma's.

Toen Kramnik afgelopen donderdag het onderzoek van zijn team in de praktijk besloot te testen, kreeg hij prompt de hoogste lof. 'Wat heeft hij toch veel geleerd van Kasparov', zei een grootmeester. 'Hij laat zijn secondanten in alle rust werken tot zij een waterdichte oplossing hebben gevonden.'

Lang zag het er inderdaad goed uit voor Kramnik. Als een casinoganger die zeker weet dat hij het perfecte systeem heeft gevonden om de bank te laten springen voerde hij zijn zetten snel en zelfverzekerd uit. Zijn eerste denkpauze nam hij pas bij de 25ste zet toen Leko een zet deed die niet in de aantekeningen van zijn secondanten stond. Het was een sterk zetje. Langzaam drong het tot Kramnik door dat hij verloren stond en zeven zetten later gaf hij op. 'Het Kramnik-team had de computer iets te vroeg uitgezet', zei ICC-commentator Larry Christiansen.

Allemaal hebben we het wel eens meegemaakt: de zelfverzekerde schaker die zijn openingszetten snel en vol bravoure op het bord gooit, vrolijk babbelend rondloopt maar na een onverwachte riposte als versteend in gedachten verzinkt en even later beschaamd opgeeft. In een WKmatch is het bij mijn weten niet eerder voorgekomen.

Kramnik -Leko Achtste matchpartij 1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 0-0 8. c2-c3 d7-d5 9. e4xd5 DIAGRAM 1 Pf6xd5 10. Pf3xe5 Pc6xe5 11. Te1xe5 c7-c6 12. d2-d4 Le7-d6 13. Te5-e1 Dd8-h4 14. g2-g3 Dh4-h3 15. Te1-e4 g7-g5 16. Dd1-f1 Tot dit moment ging het snel maar nu begon Leko te denken. In de toernooipraktijk hebben de zwartspelers het eindspel na 16 ... Dxf1+ wel eens remise gehouden maar aantrekkelijk is die afwikkeling natuurlijk niet.

16 ... Dh3-h5 17. Pb1-d2 Lc8-f5 18. f2-f3 Allemaal empo gespeeld door Kramnik. Ook zwarts volgende zet bleek geen verrassing voor hem.

18 ... Pd5-f6 Dwingender dan 18 ... Tae8 wat nog bekend is uit een correspondentiepartij.

19. Te4-e1 Ta8-e8 20. Te1xe8 Tf8xe8 21. a2-a4 Dh5-g6 22. a4xb5 Lf5-d3 23. Df1-f2 Te8-e2 24. Df2xe2 Deze partij kan als anti-reclame worden beschouwd voor de voorbereiding met behulp van de computer. Leg deze stelling voor aan Fritz en u krijgt als antwoord dat het dameoffer tot groot voordeel leidt na 24 ... Lxe2 25. bxa6 Lb8 26. a7 Lxa7 27. Txa7. Ik weet zeker dat in het pre-computertijdperk iemand als Michail Tal onwzwzwzmz DIAGRAM 2 middellijk grote bedenkingen tegen dit oordeel zou hebben gehad.

24 ... Ld3xe2 25. b5xa6 Zie diagram 1

25 ... Dg6-d3!

Nu begon Kramnik te denken. Te laat, de partij is voorbij want na 26. a7 komt 26 ... De3+ 27. Kg2 Lxf3+! 28. Pxf3 De2+ 29. Kg1 (29. Kh3? Df1 mat) 29 ... Pg4 30. a8D+ Kg7 31. Dxc6 Df2+ 32. Kh1 Df1+ 33. Pg1 Pf2 mat. Fritz vindt deze variant natuurlijk ook wel maar het programma heeft tijd nodig. Die was hem door Kramnik en zijn secondanten niet gegeven.

26. Kg1-f2 Na een uurtje denken vindt wit de enige zet die zwart tot een fout zou kunnen verleiden.

26 ... Le2xf3! 27. Pd2xf3 Pf6-e4+ 28. Kf2-e1 Zie diagram 2

28 ... Pe4xc3!

Maar Leko faalt niet. Onvoldoende is 28 ... Dxf3? 29. a7 Df2+ 30. Kd1 Df1+ 31. Kc2 De2+ 32. Kb1 Dd3+ 33. Lc2 Pxc3+ 34. bxc3 Db5+ 35. Lb2+ Df1+ en zwart moet genoegen nemen met eeuwig schaak.

29. b2xc3 DIAGRAM 3

Niets helpt meer. Na 29. Pg1 komt 29 ... Pe4 30. Pe2 Lb4+.

29 ... Dd3xc3+ 30. Ke1-f2 Dc3xa1 31. a6-a7 h7-h6 32. h2-h4 g5-g4 Wit geeft op.

Intussen is in het Turkse Izmir de strijd om de Europa Cup voor clubteams begonnen. Nederland is niet vertegenwoordigd maar geen nood, het toernooi is buitengewoon sterk bezet en alle toppers, inclusief Gari Kasparov, zijn aanwezig. Volgende week zal ik er uitgebreid op terugkomen, nu volsta ik met een partij waarin Alexander Grisjoek zich uitleeft ten koste van een zwakke tegenstander.Grisjoek -Jashar Izmir 2004 1. e2-e4 d7-d6 2. d2-d4 Pg8-f6 3. Pb1-c3 g7-g6 4. Lc1-e3 Lf8-g7 5. Dd1-d2 Pb8-c6 Niet bijster dynamisch maar misschien nog net speelbaar. 6. f2-f3 e7-e5 7. Pg1-e2 0-0 8. d4-d5 Pc6-e7 9. 0-0-0 Pf6-e8 10. g2-g4 c7-c6 Maar nu had zwart geen keus. Goed of slecht, hij had 10 ... f5 moeten proberen.

11. Pe2-g3 c6xd5 12. Pc3xd5 Lc8-e6 DIAGRAM 4

Misschien was 12 ... Pxd5 13. exd5 f5 nog het overwegen waard.

13. h2-h4 Pe7-c6 14. c2-c3 Pe8-c7 15. h4-h5 Le6xd5 16. e4xd5 Pc6-e7 Zie diagram 3

Natuurlijk valt van alles aan te merken op zwarts spel. Hij heeft alleen maar tijd verloren en tegen de komende slachting staat hij dan ook machteloos.

17. Dd2-h2 Pc7-e8 Of 17 ... f6 18. hxg6 hxg6 19. Dh7+ Kf7 20. Lh6 Tg8 21. Pe4.

18. h5xg6 f7xg6 19. Dh2xh7+ Kg8-f7 20. Pg3-e4 Tf8-h8 21. Pe4-g5+ Kf7-f6 Zie diagram 4

22. Dh7xh8! Lg7xh8 23. Th1xh8 Dd8-d7 Of 23 ... Kg7 24. Pe6+ Kxh8 25. Pxd8 Txd8 26. Lg5 Td7 27. Lb5 en wit wint.

24. Lf1-b5! Dd7xb5 25. Th8-f8+ ...

Zwart geeft op. Na 25 ... Kg7 26. Pe6+ is het mat op de volgende zet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.