Krakau is Polen voor beginners: compact met een sprookjes centrum

Krakau, de tweede stad van Polen, trekt steeds meer toeristen. Logisch, want de stad is oud en mooi en uit eten gaan is er een feest.

Lopen en luieren langs rivier de Wisla en kasteel Wawel in Krakau.Beeld Els Zweerink

'Wat? Zijn jullie in Krakau zonder Auschwitz te bezoeken?' De Nederlandse toerist met rugzak kijkt ons ongelovig aan. 'Wat moet je hier dan doen, drie dagen lang?' Hij is hier om de verschrikkelijke geschiedenis van Krakau en omgeving met eigen ogen te aanschouwen. Auschwitz, op 70 kilometer afstand, is een populair dagtripje vanuit de stad. Overal zie je touroperators die hun airconditioned minibusjes met 'free sandwich' aanbevelen.

In Krakau zelf is er het Joodse getto met de fabriek van Oskar Schindler, wiens verhaal wordt verteld in Spielbergs Schindler's List. Het is nu een goed museum, dat we met een bedrukt gemoed bezoeken. Daar laten we het bij, besluiten we. Noem het escapisme, maar we zijn deze paar dagen in Krakau vooral op zoek naar schoonheid en vertier - en dat vinden we volop.

Samen met een heleboel anderen overigens, want het eerste dat opvalt aan de stad zijn de drommen toeristen op de Grote Markt. Chinezen die achter hun gids-met-vlaggetje aanhobbelen, Nederlandse rugzaktoeristen dus, Amerikanen die bontjassen passen in souvenirstalletjes op het plein - het lijkt Florence wel, of Granada.

Krakau is de laatste jaren behoorlijk ontdekt als toeristische bestemming. De logische verklaring: de prijskwaliteitverhouding van de tweede stad van Polen. Het is er een stuk goedkoper dan in de meeste andere populaire Europese steden, wat uit eten gaan een feest maakt, en het is er ook nog eens erg mooi. Mooier dan grote broer Warschau bijvoorbeeld, dat grauwer is en zakelijker en dat het soort rauwe schoonheid heeft dat je met een advanced taste zeker kunt waarderen. Maar Krakau is Polen voor beginners: compact, charmant, met een prachtig bewaard gebleven historisch centrum en een middeleeuws stadsplein als uit een sprookjesboek.

De Grote Markt heet het, omgeven door kerken en paleizen en met in het midden een gotische lakenhal. Daarin zijn nog meer souvenirwinkeltjes gevestigd dan buiten op het plein en overal vind je sleutelhangers, houten kralenkettingen, beschilderde pollepels en lamswollen sloffen. Best leuk om even rond te kijken, maar dan besluiten we: weg hier. Van dat plein af, op zoek naar wat Krakau nog meer te bieden heeft.

We proberen de toeristenstroom van ons af te schudden, maar dat wordt lastig gezien onze volgende bestemming: Leonardo da Vinci's De dame met de hermelijn. Afbeeldingen van het schilderij ken ik al jaren. Da Vinci's meesterwerk - een van de slechts vier vrouwenportretten die hij heeft geschilderd - is tenslotte wereldberoemd. Maar ik heb het nog nooit in het echt gezien. En hier hangt het, hier in de stad. Ooit in Italië gekocht door een Poolse aristocraat en nu gekoesterd door Krakau, dat beseft met een originele Leonardo goud in handen te hebben. 'Krakau is een van de zes plaatsen ter wereld die kunnen bogen op werk van Leonardo da Vinci', stelt de website van de stad, en: 'De dame met de hermelijn is aantoonbaar zijn mooiste vrouwenportret'. Lekker puh, Parijs, zegt Krakau, met je armzalige Mona Lisa.

De dame hangt tijdelijk in het slot dat de stad domineert, kasteel Wawel, en ze is inderdaad verrukkelijk, met haar lange hals, haar intrigerende kapsel - het haar lijkt vastgebonden onder haar kin - en de harige hermelijn in haar armen (die in werkelijkheid een witte fret schijnt te zijn). Zelden slechts met een handjevol mensen voor zo'n betoverend schilderij gestaan - dat zal je in het Louvre niet snel gebeuren. Want al lopen in de kasteeltuinen ook alweer gidsen met vlaggetjes, hier binnen is het verrassend rustig. Alsof de dame nog onontdekt is en de toeristen die het kasteel bezoeken alleen naar binnen willen in de Drakengrot (iets met een legende), een bekende attractie van Krakau die wij maar even overslaan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Het museum voor moderne kunst in de wijk Podgorze.Beeld Els Zweerink
Kasteel Wawel waar Leonardo da Vinci's beroemde De dame met hermelijn (tijdelijk) hangt.Beeld Els Zweerink
Skateboarden op het plein naast kasteel Wawel.Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink
Leonardo Da Vinci's beroemde Dame met hermelijn op affiches voor slot Wawel.Beeld Els Zweerink

Joodse wijk

Nadat we de binnenstad hebben doorkruist, gaan we naar Kazimierz, de oorspronkelijke Joodse wijk van Krakau. Jarenlang was de buurt in verval - de nazi's deporteerden de Joden naar een getto aan de overkant van de rivier en Kazimierz stond weg te kwijnen. Dat duurde tot ver in de jaren tachtig van de vorige eeuw, maar na de opnamen van de film Schindler's List, die hier plaatsvonden, kwam er weer leven in de wijk. Nu wemelt het er van de restaurants en de kroegen. De meeste zijn leuk: het Klezmer-Hois bijvoorbeeld, een oud hotel met gebloemd behang waar je goed kunt eten en waar bijna elke avond livemuziek wordt gespeeld. Sommige onleuk: gloednieuwe, sfeerloze bruine kroegen met banieren op de gevels die aangeven dat er goedkoop kan worden ingenomen: beer/wine/wodka 1euro (ach, dan wordt het vanzelf leuk). Gevolg van de toeristenstroom die ook naar dit deel van de stad op gang is gekomen. Het historische centrum is voor kunst en cultuur, deze buurt is voor eten, drinken en uitgaan, voor antiekwinkeltjes en vlooienmarkten. En voor een lekkere, vette zapiekanka, een soort Poolse pizza, van een stalletje in de markthal. We slenteren door de smalle straten langs synagoges en kerken, we drinken koffie op een terras, kopen een houten kralenketting van een klassiek tandeloze oude vrouw in een piepklein winkeltje vol (door een stoflaag onherkenbaar geworden) prullen. Ze laat een foto van een grijsaard zien, drukt die vervolgens tegen haar hart en slaat een paar kruisjes. Haar overleden man, concluderen wij meewarig als zij iets prevelt wat 'Hij was een goede man' moet betekenen. Best mogelijk dat de bejaarde echtgenoot thuis monter zit te internetbankieren, maar wij hebben onze authentieke ervaring - toch leuker dan wanneer we diezelfde kralenketting op de Grote Markt hadden gekocht.

Op onze tweede dag in Krakau bezoeken we Podgórze, de wijk aan de andere kant van de rivier, die pas echt toegankelijk werd sinds er in 2010 een loopbrug werd aagelegd. De brug hangt vol slotjes - ook Krakau blijft dat cliché niet bespaard. In Podgórze staat, naast het museum in Schindlers fabriek, nog een ander groot (en goed) museum: dat voor moderne kunst. Daaromheen zijn sinds de opening in 2011 hippe restaurants en winkels geopend, zoals dat vaker gaat in buurten waar opeens kunstliefhebbers rondlopen. In een wijnbar met een designinterieur eten we bieten-salade en gebakken schapenkaas - goed ouderwets Pools voedsel, maar dan in een moderne variant. Met elke maaltijd beginnen we Krakau meer te waarderen. Gisteravond, na de pierogie, gevulde pasta met zuurkool en champignons, en de gebraden eend met appel, concludeerden we al dat niets meer aan de gaarkeukens van het voormalig Oostblok herinnert.

Op dag drie herinnert alles daaraan. Maar dat komt omdat we een tourtje hebben geboekt naar Nowa Huta, een arbeiderswijk rondom een staalfabriek die begin jaren vijftig geheel volgens 'sociaal-realistische principes' werd gebouwd. Een communistische heilstaat moest het worden voor de 38 duizend staalarbeiders die de fabriek in de hoogtijdagen telde; er kwamen woonkazernes, milkbars (arbeiderskantines) en pleinen met het standbeeld van Lenin, maar niet één kerk. In een appelgroen Trabantje scheuren we door de wijk, op de achterbank bij Majiek en Ewa, onze gidsen. Het zijn twintigers en ze hebben de communistische tijd amper meegemaakt, maar ze kunnen er wel smakelijk over vertellen. Over de crisis in de jaren tachtig bijvoorbeeld, toen de winkelschappen leeg waren, maar voor de communistische partijtop wel alles verkrijgbaar was op de zwarte markt. Majieks oma kocht een paar herenschoenen maat 46, omdat dat het enige was wat de winkel te bieden had - misschien kon ze ze met iemand ruilen. Ewa vult aan hoe haar ouders uren in de rij stonden voor de dagelijkse boodschappen. En dat dat eigenlijk best gezellig was, een beetje roddelen met de buren. Ewa: 'Mijn moeder zegt wel: we had more fun shopping in line than you have shopping online.'

Majiek en Ewa hebben twee uur lang verhalen, in de modelwoning die we bezoeken, in het café waar sinds de jaren vijftig niets is veranderd. Daarna geven ze tips voor het Krakau van nu: dit muziekcafé is leuk, in dat restaurant eet je de beste pierogie en hebben jullie al met een bootje over de Wisla gevaren? Wat, zijn jullie nog niet op de Kosciuszko Mound geweest, een grafheuvel met prachtig uitzicht over de stad en de rivier? We denken aan die Nederlander, met z'n wat-moet-je hier-nou-drie-dagen-lang. Genoeg te doen in Krakau.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Het Klezmer-Hois, een oud hotel in de oorspronkelijk Joodse wijk Kazimiers.Beeld Els Zweerink
Wijnbar met designinterieur en Pools eten in een nieuw jasje, in Podgórze.Beeld Els Zweerink
Tour in een Trabantje door de wijk Nowa Huta.Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink
Overal zijn touroperators met minibusjes die je naar de Joodse wijk brengen.Beeld Els Zweerink

Krakau volgens de locals

De beste plekken om naartoe te gaan, volgens drie stadsbewoners die het kunnen weten.

Magda Brudzinska (39)

Magda is zangeres en treedt onder meer op in Klezmer-Hois, een hotel-restaurant in de wijk Kazimierz, waar ze twee avonden per week roerende Joodse liedjes zingt.

Wijk: Kazimierz

'Ik woon en werk in de wijk Kazimierz, de oude Joodse wijk van Krakau. Het wordt hier steeds drukker met toeristen, maar dat is niet alleen maar slecht. Het houdt de buurt levendig en er is de laatste jaren veel leuke horeca bijgekomen. Mijn favoriete restaurant is Zazie Bistro, daar eet je van die goede specialiteiten als geitenkaas met uienmarmelade of wild zwijn. Met z'n tweeën ben je zo'n 50 euro kwijt, met alles erop en eraan.'

Zazie Bistro, Józefa 34.

Geheimtip: het dakterras van de Muziekacademie

'Ik heb in Krakau op het conservatorium gezeten en het restaurant van de academie, op de zesde verdieping, is nog steeds een van mijn favoriete plekken voor een kop koffie. Je hebt er prachtig uitzicht over de stad en bij helder weer zie je zelfs de hoge Tatra. Het restaurant is toegankelijk voor iedereen, maar het leuke is: toeristen weten dat doorgaans niet.' Swietego Tomasza 43.

Park: Jordano

'Met mijn dochter van 8 ga ik graag naar het Henryk Jordano-park achter het Nationaal Museum. Het is groot en mooi en je kunt er van alles doen: er zijn speeltuintjes voor kleine kinderen, maar ook tennisbanen, een klimwand en een klein meertje waar je bootje kunt varen. In de zomer nemen we een picknickmand en een kleedje mee en blijven we de hele dag.'

Magda Brudzinska.

Basia Migut (33)

Basia heeft samen met haar zus een designwinkel, Rzeczy Same, in een hip deel van de wijk Podgórze.

Buurt: Zablocie

'Steek vanuit het centrum van Krakau de rivier over, loop een stuk door en je komt in Zablocie, een industrieel deel van de stad waar jonge, creatieve mensen bedrijfjes zijn begonnen. Het is er nog een beetje rommelig, maar je voelt de energie. In café BAL, tegenover het museum met moderne kunst, kun je lekker lunchen.' BAL, Slusarska 9

Plein: Grote Markt (maar dan vroeg)

'De Grote Markt is natuurlijk de topattractie van Krakau, het is zo'n prachtig historisch plein. Maar wel druk met toeristen. Daarom ga ik het liefst om acht uur 's ochtends al ontbijten in Nova Prowincja, een van de klassieke café's vlak bij het plein, dan zijn er alleen nog maar locals die er met koffie en hun krantje zitten.' Nowa Prowincja, Bracka 3-5.

Stadsstrand: bij het Forum Hotel

'Het Forum Hotel is eigenlijk een lelijk, vervallen Sovjetgebouw, maar ook een van de hipste plekken van de stad. Het ligt aan een oever van rivier de Wisla en in de zomer is er een stadstrand met strandstoelen en een bar. Er zijn ook twee designshowrooms, waar geregeld mooi werk te zien valt en clubavonden zijn met dj's.' Marii Konopnickiej 28

Basia Migut (33).

Maciej Frej (27)

Maciej reist als kunsthandelaar de hele wereld over, maar het liefst is hij thuis in Krakau, waar hij geboren en getogen is. Hier geeft hij zijn favoriete adressen.

Straat: Swietego Tomasza, ofwel Tomasza Street.

'Dit vind ik de leukste straat van Krakau. Er zitten een paar mooie antiekwinkels en het is nog niet platgelopen door toeristen, hoewel de straat op een steenworp afstand ligt van de Grote Markt. Een paar van mijn favoriete restaurants zitten hier: een naamloze Japanner en Trufla, de beste Italiaan van de stad.'

Trufla, Swietego Tomasza 2.

Wijk: Podgórze

'Een plek met een tragische geschiedenis - hier was het Joodse getto - maar nu de wijk waar het allemaal gebeurt in Krakau. Leuk in deze buurt is Tao, een Thais restaurant met een mooie binnentuin en op de eerste verdieping een Thaise spa.' Tao, Ul. Jozenfinska 4.

Natuurgebied: Ojcowski Nationaal Park

'Op een half uur rijden ten noorden van Krakau ligt Ojcowski, een berggebied met ravijnen, grotten en witte rotsen. Je kunt er fantastisch wandelen, mountainbiken, raften en eten; er zitten genoeg van die ouderwetse, gemoedelijke bergrestaurants.'

Maciej Frej.

Praktisch

KLM heeft dagelijks een directe vlucht naar Krakau, Ryanair vliegt drie keer per week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden