INTERVIEW

'Kracht van schrijven is zelf dingen bedenken'

Joop van Riessen ( 73 ), voormalig hoofdcommissaris van politie, schrijft politiethrillers. Voor zijn achtste boek put hij uit de oorlogsgeschiedenis van zijn eigen familie. Goed verzonnen of echt waar?

Beeld Frank Ruiter

Amsterdam of Bloemendaal? (1)

Amsterdam. In die 41 jaar dat ik er voor de politie werkte, ben ik vergroeid geraakt met de stad. Soms zeggen mensen uit de Jordaan: je bent hier niet geboren, dus je bent geen Amsterdammer, maar dan denk ik: wat is dat eigenlijk, een Amsterdammer?

'Ik groeide op in Bloemendaal. Het was er prachtig. Als jochie liep ik daar door de bossen, viste ik in het vijvertje. Op mijn 11de begon mijn vader een groentewinkel in Haarlem, waar ik leerde werken; de winkel schoonmaken, met kisten sjouwen. Op mijn 16de reed ik rond met een bestelwagen en werd ik gepakt voor rijden zonder rijbewijs.

'Mijn vader had het liefst gewild dat ik dominee werd of de groentewinkel overnam, mijn ma wilde dat ik arts werd. Maar daar voelde ik niets voor. Thuis waren we gereformeerd, en in de kerk raakte ik bevriend met een jongen die op de vooropleiding van de politieacademie zat. Hij vertelde dat er van de duizend sollicitanten maar twintig werden aangenomen. Dat trok mij, ik wilde zien of ik dat kon. 'Wat moet je daar', zei mijn ma. 'Je krijgt de ene bekeuring na de andere en nu ga je er zelf heen!' Dat ik bij de politie ging, was voor mijn ouders een teleurstelling.'

Boeken schrijven of boeven vangen?

'Mijn politietijd was fantastisch, maar ik verlang niet terug naar vroeger, dus ik kies voor schrijven. Het lijkt op recherchewerk: ergens je tanden in zetten en niet meer loslaten. In 2004, na mijn pensioen, heb ik mijn autobiografie geschreven, mijn verhaal over mijn veertig jaar bij de politie. Niet lang daarna belde uitgeverij Nieuw Amsterdam, of ik politieromans wilde schrijven. Ze vonden het tijd voor iets nieuws, want Appie Baantjer was alweer 80 jaar.

'Aanvankelijk leek het me niet te lukken. Ik zat achter de computer in mijn schrijfhok aan de Prinsengracht, maar voelde me hopeloos. Ik wilde niet meer over mijzelf schrijven. Plotseling dacht ik, ik neem een vrouw als hoofdpersoon, Anne Kramer, en ik geef haar de functie die ik zelf had, chef zware criminaliteit. Ze krijgt mijn karakter en mijn politie-ervaring. Anne Kramer is dus eigenlijk Joop van Riessen.'

Joop van Riessen

1943 Geboren in Bloemendaal
1962-1965 Rijksinstituut tot Opleiding Hogere Politieambtenaren
1965-1974 Inspecteur op onder meer Bureau Warmoesstraat
1974-1983 Hoofdinspecteur bij de Amsterdamse recherche en bureau zware criminaliteit
1983-1990 Commissaris politie Amsterdam
1990-2004 Korpsleiding en vanaf 2003 Hoofdcommissaris Amsterdamse politie
2002-2004 Adviseur Nationale Recherche
2004-2008 Adviseur bij het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement
2007 Het boek In de naam der wet, over 40 jaar politie-ervaring.

Vanaf 2009 schrijft Joop van Riessen politieromans met in de hoofdrol Anne Kramer. Moord op de tramhalte is de achtste in die reeks.

Bureau Warmoesstraat of hoofdbureau Elandsgracht?

'Op de Elandsgracht had ik een mooie tijd in de korpsleiding, maar ik kies toch voor Bureau Warmoesstraat op de Wallen. In 1968 kwam ik er terecht als jonge inspecteur. Ik werd er hard en streng. Als je niet voor jezelf opkwam, vonden de andere agenten je een nietsnut. Vanaf 1975 gaf ik er leiding aan het bureau, in een moeilijke tijd. Het bureau leed onder corruptie, agenten namen geld en drugs aan van criminelen. Ik moest een onderzoek instellen. Dat deed veel pijn, maar het was wel nodig.

'Op de Elandsgracht heb ik veertien jaar gezeten. Mooie dingen meegemaakt, maar ook slechte, zoals de IRT-affaire. De Nederlandse staat kocht cocaïne uit Zuid-Amerika en speelde die in de handen van criminelen. Het deed me denken aan de corruptie op de Warmoesstraat, maar dan in het groot.'

De Cock of Anne Kramer?

'Anne Kramer natuurlijk. De Cock belichaamt de jaren zestig, de tijd van de valse romantiek, waarbij twee rechercheurs op pad gingen en moorden oplosten. De Cock, Vledder en Smalle Lowietje op de Wallen. Ik schrijf over de moderne tijd, en daar past Anne Kramer als moderne vrouw veel beter bij. Ze heeft contacten met de hoofdcommissaris, overlegt met burgemeester, justitie en de media.

'Eind jaren zeventig heb ik op de Warmoesstraat nog met Appie Baantjer gewerkt. Hij kon geweldig schrijven. Ik zei ooit tegen hem: 'Appie, luister, jij moet jonge rechercheurs begeleiden en leren proces-verbalen opstellen.' Dat verdomde hij, daar had-ie echt geen trek in. Normaal zou ik dat niet geaccepteerd hebben, maar voor Appie maakte ik een uitzondering. Ik had respect voor hem. Door zijn boeken is hij voor het beeld van de politie heel belangrijk geweest.'

Mocro War of Nederlandse criminele netwerken?

'Moet ik daartussen kiezen? Wat een onzin. Het is geen Marokkaanse oorlog, het is gewoon een criminele, Amsterdamse oorlog. Altijd dat getypeer in groepen, mag dat eens ophouden? Als iemand hierheen komt en een verblijfsvergunning krijgt, dan is hij voor mij gewoon een Nederlander. Op de plekken waar in de jaren tachtig Amsterdammers als Holleeder de dienst uitmaakten, zit nu een nieuwe generatie.'

Achter het bureau of thuis op de bank?

'Achter het bureau. Ook al heb ik ons gezin schandalig verwaarloosd. Ik was nooit thuis, nooit op de ouderavond. Een van mijn twee dochters zag een keer een foto van de ontruiming van de Nieuwmarkt in 1974, die ik leidde. Ze zei: 'Pa, dat was op mijn verjaardag.' Ik zei: 'Zeur niet zo, toen was je pas 2 jaar.' Maar ze had gelijk, ik was er niet. Tegenwoordig schrijf ik elk jaar een boek, wat ook veel tijd kost. Het is een eenzaam proces, maar mijn vrouw geeft mij alle ruimte.'

Amsterdam of Bloemendaal? (2)

'Mijn laatste boek, Moord op de tramhalte, gaat over mijn ooms en tantes die tijdens de oorlog in het verzet zaten. Het was lastig om hun verhaal te verweven met Anne Kramer en het heden, maar het is gelukt. In het boek lopen waarheid en fictie door elkaar. Zo komt mijn tante Hanna erin voor, die koerierswerk doet en in contact komt met een Duitse generaal. Tijdens het schrijven dacht ik even: ik laat een liefdesrelatie tussen die twee ontstaan, maar dat ging me dan toch te ver. Er zijn ook dingen verzonnen, maar in de basis blijft het een waargebeurd oorlogsverhaal.'

Goedgeschreven waarheid of verzonnen werkelijkheid?

'De kracht van schrijven is zelf dingen bedenken. Maar enkel je fantasie gebruiken is lastig, daarom heb ik de werkelijkheid nodig. In mijn derde boek, Bonusmaffia, komt een criminele advocaat voor, Bram Horowitz, met zijn cliënt Willem de Leder.

'Ik kreeg een mail van Bram Moszkowicz: 'Ik sleur je voor de rechter.' Ik stuurde terug: 'Doe maar rustig aan, Bram.'

Een tijdje terug kwam ik Willem Holleeder tegen op zijn scootertje. 'Nou baas', zei hij. 'Ik ben niet boos hoor.'

'Dat zou er nog eens bij moeten komen', zei ik. 'Waar heb je mijn boekjes gelezen, in je celletje zeker?'

'Ik werd ook aangesproken door lezers: 'Dat over die Moszkowicz in jouw boek, is dat waar?' Veel mensen zien mij niet als schrijver, maar als ex-politiecommissaris die toevallig ook boeken schrijft. Wat hij schrijft is waar, denken ze. Maar daar ben ik niet voorzichtiger door geworden, dat spelen met namen vind ik juist leuk.'

Amsterdam of Bloemendaal? (3)

'Mijn vrouw is een echte Amsterdamse. Zij was 14 en ik 16 toen we elkaar leerden kennen. We hebben lang in Haarlem gewoond, maar zij wilde altijd terug naar Amsterdam. Eind jaren zestig waren er in Amsterdam veel krakersrellen. Altijd stonden die Amsterdammers vooraan, nieuwsgierig als ze zijn.

'In 1969 was mijn vrouw zeven maanden zwanger. Er waren toestanden op de Dam, in de krant zag ik er laatst een zwart-witfoto van. Een groep politieagenten en een grote mensenmassa. Ik herkende mijzelf meteen, ik stond helemaal vooraan met zo'n lange wapenstok, klaar om de Dam te ontruimen. Vooraan in de massa, helemaal in het hoekje, zag ik haar. Mijn vrouw. Ze had een bolle buik en droeg een plooi-jurk.'

Joop van Riessen: Moord op de tramhalte, uitgeverij De Kring, 18,50 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden