Krabbenmand PS herbergt veel potentiële verdachten

BRUSSEL Als Luik het 'Chicago aan de Maas' is, dan mag Charleroi gerust het 'Palermo aan de Samber' worden genoemd, of andersom....

Van onze correspondent

Peter de Graaf

Ten tijde van de moord op André Cools woedden diverse conflicten en schandalen binnen de Parti Socialiste. Cools had veel vijanden, in zijn eigen Luikse bolwerk, maar zeker ook in de gelederen van de PS in Charleroi. Beide steden hebben grote Italiaanse kolonies, waardoor de banden met de mafia voortdurend opduiken in de affaire-Cools.

'Ik ben het kotsbeu dat men Luik alsmaar afschildert als Chicago aan de Maas', brieste de socialistenleider enkele weken voor zijn dood in 1991 tegenover journalisten. Waarna hij onthullingen beloofde over een vastgoedschandaal in Charleroi dat zijn weerga niet kende. De belastende documenten had hij al in de brandkast liggen.

De animositeit tussen Luik en Charleroi is altijd groot geweest. Waarnemers omschrijven de PS, de grootste partij van Wallonië, als een krabbenmand waarin iedereen elkaar beloert en beconcurreert om meer macht naar zich toe te trekken.

De oude hoogovenstad Luik was de thuishaven van 'peetvader' Cools, minister van staat en ex-voorzitter van de PS. Het Henegouwse industriebekken rond Charleroi en Mons behoorde toe aan de club van Guy Spitaels, die in Wallonië de veelzeggende bijnaam 'Dieu' draagt. Spitaels moest twee jaar geleden vanwege het Agusta-schandaal aftreden als Waals premier.

Er waren in de jaren tachtig, begin jaren negentig veel schandalen en conflicten binnen de PS die stuk voor stuk een rol zouden kunnen hebben gespeeld in de moordzaak. De bekendste is het Agusta-schandaal, de smeergeldbetalingen van de Italiaanse helikopterfabrikant, dat de kop heeft gekost aan drie PS-ministers. Die affaire was doordrenkt van mafia-elementen, zodat het geen verwondering behoeft te wekken dat de Luikse onderzoeksrechter Véronique Ancia jarenlang dacht dat de moord op Cools verband hield met Agusta.

Dan is er de aandelenzwendel waarmee ex-minister Alain Van der Biest zijn verkiezingscampagne financierde. Het waren diens Italiaans-Belgische handlangers die de aandelen ontvreemdden op Zaventem en in Liechtenstein te gelde probeerden te maken. Cools had lucht gekregen van het 'mafiageld' en moest vermoedelijk daarom worden geliquideerd. Ancia heeft inmiddels drie criminelen uit de Luikse onderwereld gearresteerd plus Van der Biest en zijn voormalige privé-secretaris Richard Taxquet.

Maar Cools zelf was ook verwikkeld in diverse affaires, die nog vóór de moord of in de loop van het onderzoek aan het licht kwamen. Hij was president van de verzekeringsmaatschappij OMOB, waar grootschalige fraude is geconstateerd.

Cools, tot aan zijn dood burgemeester van Flémalle, had zelf ook een truc gevonden om de kas van de PS te spekken. Hij sjoemelde volop met aanbestedingen van aannemers. Daar was Taxquet weer achtergekomen, die een graantje mee probeerde te pikken van het zwarte geld. Cools en Taxquet konden elkaar wel schieten.

Berucht is ook de saga van het nooit gerealiseerde 'Medisch Centrum Oost', waarvan Cools de grote initiator was. Luikse geneesheren smeerden de PS-kas in de hoop een vergunning te krijgen. Maar die kwam er nooit. Uiteindelijk kocht het Waalse gewest het vermeende ziekenhuisterrein op voor een bedrag dat ver boven de geschatte waarde lag. Het verschil verdween waarschijnlijk in de kas van de PS en in de zakken van enkele betrokkenen.

Het is ook in deze dubieuze affaire dat de namen van Jean-Michel Nihoul en Annie Bouty opduiken, twee verdachten in de zaak-Dutroux. Bouty, ex-vrouw van Nihoul, was als advocate betrokken bij het omstreden ziekenhuisproject. De Brusselse 'zakenman' zelf was indertijd de koerier die het smeergeld uit Zwitserland haalde. Naar verluidt hield hij een deel van het geld achter en investeerde dat in een nachtclub in Brussel.

Cools zelf schuwde de zware middelen niet, maar hij heeft zichzelf voor zover bekend niet echt verrijkt. De geharde, goedlachse PS-baas was een sluwe vos die vooral geïnteresseerd was in macht. Ook toen hij (slechts) burgemeester van Flémalle was, bleef hij in het Luikse de lakens uitdelen. Hij trok aan de touwtjes van diverse overheids- en semi-overheidsinstellingen die de ontwikkeling van het Luikse bassin ten doel hadden.

Met zijn vroegere beschermeling Van der Biest kwam Cools in conflict over de uitbreiding van de luchthaven van Luik. Die was volgens Cools hard nodig, maar stuitte volgens de toenmalige minister van Openbare Werken van Wallonië op ernstige milieubezwaren.

Vlak voor zijn dood woedde in Luik het 'parkeermeterschandaal'. De commotie over het gesjoemel met parkeermeters was destijds ook de reden dat Cools tegenover journalisten woedend uitviel richting Charleroi. Hij beloofde enkele maanden later 'een super-onroerend-goedschandaal' in Charleroi te onthullen. 'En men zal opklimmen tot burgemeester Van Cauwenberghe', voegde hij er dreigend aan toe.

Volgens sommigen was Cools ook bezig om een coup voor te bereiden tegen toenmalig PS-voorzitter Spitaels, zijn aartsrivaal. De peetvader van Luik wilde weer de scepter zwaaien over heel Wallonië. Hij dreigde de bezem door de besmeurde Parti Socialiste te zullen halen.

Als er sprake is van een politieke afrekening in de zaak-Cools, zoals kringen rond de Luikse justitie beweren, dan zijn er legio motieven denkbaar. Van der Biest voelde zich zo gefnuikt in zijn politieke carrière, dat hij zijn vroegere beschermheer graag een lesje wilde leren. Maar volgens velen was 'Alain' er niet de man naar om zo'n misdaad te beramen.

Maar wie was of waren dan wel de opdrachtgever(s) van de moord? Andere politici? Of was het louter een mafia-afrekening? Van der Biest ontving in de zomer van 1991 een kogel in de brievenbus van zijn ministerie in Namen. Dat zou een duidelijke boodschap van de mafia zijn om te zwijgen. Twee jaar later werd hij zwaar gewond aangetroffen voor zijn woning: een aanslag of een ongeluk?

Ook een andere voormalige protégé van Cools, ex-minister Guy Mathot, vond een 'dreigkogel' in de brievenbus, op 5 oktober 1994. Mathot was begin dat jaar afgetreden vanwege het Agusta-schandaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden