Reportage Kraamzorg

Kraamzorg – prachtig vak, maar je kunt er niet van rondkomen

Veel kraamverzorgenden zijn lyrisch over hun beroep, maar vooral de jonge generatie vindt het steeds vaker te zwaar en vertrekt. Een andere organisatie en betere betaling zouden het tij kunnen keren.

Kraamverzorgende Margreet Heijkoop verschoont de vier weken oude Isak terwijl moeder Catharina en haar twee andere kinderen toekijken. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Al om zeven uur deze ochtend kreeg kraamverzorgende Margreet Heijkoop (54) een wanhopig telefoontje van een kraamzorgbureau of ze een prille moeder en haar gezin kon bijstaan. Maar de zzp’er had haar handen al vol.

Prille ouders en kraamverzorgenden merken het deze zomer: er is een nijpend tekort aan kraamverzorgenden. Veel aankomende ouders krijgen, vanwege deze capaciteitsproblemen, minder uren per dag een kraamverzorgende over de vloer. Kraamzorgorganisaties helpen elkaar door zorg over te nemen, kraamverzorgenden maken meer uren en zzp’ers worden vaker ingeschakeld.

Heijkoop komt net bij het gezin vandaan waar ze nu kraamt. Tussendoor gaat ze nog even langs bij Catharina (38), die vier weken geleden is bevallen van Isak. Bij zijn zusjes Febe (2,5 jaar) en Elin (bijna 5) verleende Heijkoop eveneens kraamzorg.

‘Isak is waanzinnig gegroeid’, zegt Heijkoop, terwijl ze even later Isaks luier verschoont. Ondertussen bespreekt ze met moeder Catharina hoe het nu gaat met de borstvoeding. De kraamverzorgende heeft er een lactatiedeskundige bij geroepen. Catharina kreeg bovendien hevige koorts in de kraamweek.

‘Nu gaat het wat beter’, zegt Catharina. Ze vertelt hoe blij is ze met deze kraamverzorgende. ‘Het is zo fijn als het klikt, want zij komt je huis binnen in een heel bijzondere periode. Ze ondersteunt ouders echt, leerde ons weer de verschillende huiltjes herkennen. Heel vaak beginnen mijn man en ik een zin met: ‘Maar Margreet zegt altijd…’.

Typisch Nederlands

Kraamzorg is typisch Nederlands. Ook elders is er zorg voor net bevallen moeders en hun kind, maar in de meeste landen blijven vrouwen na de bevalling langer in het ziekenhuis. Daarbij hebben vaders in Nederland relatief weinig verlofdagen na de bevalling van hun partner.

De bedoeling is dat de kraamverzorgende de moeder en haar partner op weg helpt in het ouderschap, zodat ze na de kraamperiode zelf goed voor hun baby kunnen zorgen. Heijkoop: ‘Als kraamverzorgende zie je veel. Je hebt ook een signalerende functie, of alles wel goed gaat met ouders en kind.’

Veel kraamverzorgenden praten, net als Heijkoop, lyrisch over hun vak. Maar de onvoorspelbaarheid en onregelmatigheid drukken soms zwaar. Een deel van hen wordt zzp’er, zoals Maartje Walhout (37). Het werk bij kraamzorgbureaus was voor haar zo onregelmatig dat ze nauwelijks een privéleven kon hebben.

De startdag van de kraam kan verschuiven, als de geboorte uitblijft. In die dagen er om heen was ze wel oproepbaar, waar ze 1 euro per uur voor kreeg. ‘Omdat je binnen een uur aanwezig moet zijn bij het gezin, kun je in die tijd weinig doen’, zegt Walhout. ‘Niet naar de bioscoop, niet naar een verjaardag iets verder weg. Ik heb van een collega gehoord dat ze haar volle kar met boodschappen in de supermarkt heeft laten staan na een oproep, omdat afrekenen te veel tijd zou hebben gekost.’

Vertrokken collega’s

Soms zat ze zo een week ‘thuis naar de geraniums te staren’. Om dan ’s nachts eruit te gaan voor een bevalling en vervolgens acht à tien dagen achter elkaar te kramen. Ze verdiende voor de gewerkte uren zo weinig dat ze zich geen woning kan permitteren in Amsterdam, waar ze werkt.

Walhout, die tevens opleider was, heeft veel collega’s zien vertrekken. ‘Van de veertig jonge vrouwen die ik heb opgeleid, werken er nog maar drie als kraamverzorgende. Ze liepen tegen dilemma’s aan als: hoe kan ik opvang regelen voor mijn kinderen, als ik binnen een uur bij een gezin moet zijn? Een aantal van hen, dat uit de kinderopvang kwam, is snel teruggegaan naar die branche toen daar weer vacatures waren.’

Sinds oktober werkt Walhout nu als zzp’er. Nog steeds oproepbaar, maar nu kan ze tenminste nee zeggen, en ze verdient bovendien meer dan de 12 tot 16 euro per gewerkt uur die gangbaar is in de kraamzorg.

Het vak van kraamverzorgende moet meeveranderen met de tijd, denkt Walhout. ‘Kraamgezinnen willen het liefst in die kraamperiode van acht tot tien dagen één gezicht zien. Misschien moeten we naar een systeem van twee gezichten, zodat het de kraamverzorgende iets meer lucht geeft.’ Daarbij zouden de wachtdiensten anders moeten en de betaling omhoog. ‘Kraamzorgbedrijven zeggen dat ze niet meer kunnen betalen, maar maken ondertussen veel winst. De kraamverzorgenden raken overbelast en knopen vaak de eindjes aan elkaar.’

Geen krachtige lobby

Dat er in het vak louter vrouwen werken, speelt volgens haar mee. ‘Die kwamen voorheen minder voor zichzelf op. Daarbij lijden veel van ons aan wat ik noem het kraamverzorgendensyndroom: wij willen graag aardig gevonden worden. Maar nu overal in de zorg en daarbuiten zo veel vacatures zijn, zullen alleen maar nog meer vrouwen het vak verlaten, als de druk er niet af gaat.’

In Amsterdam bijvoorbeeld vertrokken tussen begin april en eind juni twaalf kraamverzorgenden bij één organisatie. Die moest noodgedwongen gezinnen, die zij al zorg had toegezegd, doorverwijzen naar een andere organisatie.

Ook voorzitter Siska de Rijke van de Beroepsvereniging van Kraamverzorgenden denkt dat meespeelt dat kraamverzorgende een vrouwenberoep is. ‘Kraamverzorgenden verdienen gemiddeld niet meer dan 10 duizend tot 15 duizend euro per jaar, maar vrouwen zijn minder van een krachtige lobby. Als het een mannenkwestie was, was de situatie allang verbeterd. Maar nu zie je wel dat de nieuwe generatie vrouwen het niet pikt.’

De Rijke begrijpt dat veel kraamverzorgenden uit loondienst gaan en zzp’er worden. Die ontvangen dan wel de 48 euro per uur vergoeding die er voor staat, maar ze moeten wel hun eigen pensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering regelen. Veel zzp’ers verenigen zich in maatschappen.

‘Het is een ontzettend veelomvattend vak’, zegt kraamverzorgende Margreet Heijkoop, terwijl ze Elin en Febe een stukje geeft van haar banaan. Daarna gaat ze met de kinderen op de bank zitten met een voorleesboek. ‘Ik leer nog van elke kraam. Ouders zijn soms compleet overdonderd bij de geboorte. En ik mag de start van zo’n nieuw leven begeleiden.’

Meer over de kraamzorg:

Nieuwe ouders moeten vaak kraamverzorgende delen door fors personeelstekort
Het tekort aan kraamverzorgenden is zo groot, dat ouders hun kraamverzorgende steeds vaker moeten ‘delen’ met een ander gezin. Ze krijgen dan drie uur per dag thuis hulp in plaats van de gebruikelijke zes uur. Dit gebeurt vooral in de Randstand en Brabant, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.