Kraak en andere puzzels

Wat in de zomer van 1995 in het Groninger Museum begon als een gewone poetsbeurt op de afdeling Oosterse Keramiek en Porselein, ontaardde in een kleine kettingreactie met rampzalig gevolg....

Traditioneel wordt in Groningen de jaarlijkse herdenking van het ontzet in het rampjaar 1672 - toen een offensief kon worden afgeslagen van de bisschop van Münster, de roomse agressor die de geschiedenis inging als 'Bommen Berend' - besloten met vuurwerk. Mede uit vrees voor schade aan de bijzondere porselein-expositie die het museum in de zomer van 2000 had ingericht in het kader van vier eeuwen handelsbetrekkingen met Japan, werd dat onderdeel van de festiviteiten geschrapt.

En dan zetten ze uitgerekend een olifant op het omslag van de bijbehorende catalogus, waarvan de productie dermate ernstig werd vertraagd dat Fine & Curious - Japanese Export Porcelain in Dutch Collections pas onlangs is verschenen. Van die achterstand ziet samensteller en conservator Christiaan J.A. Jörg (hem werd ooit een kunsthistorische prijs toegekend met de omineuze naam De Vuurslag) alleen de zonzijde. Want nu kon hij nog meer opnemen, zodat het boek een waarlijk representatief overzicht geeft van de opmerkelijkste en fraaiste voorbeelden uit museale en particuliere collecties in Nederland. Met zo'n duizend objecten is Groningen de rijkste bezitter.

Geruime tijd na de eerste import vanuit China (porselein van het type kraak, het betrof allereerst gebruiksvoorwerpen, in massa geproduceerd en vakkundig maar niet kunstzinnig gedecoreerd) richtten de inkopers van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) zich op Japan. De handel kwam rond 1650 op gang, een van de eerste zendingen betrof een flinke order: honderden flesjes en potjes voor de centrale apotheek van de VOC in Batavia, die de scheepsartsen voorzag van tincturen, zalven en andere medicamenten.

Geleidelijk ook raakte het moederland overspoeld met de meest uiteenlopende producten van porselein. De catalogus laat er meer dan driehonderd zien, niet alleen het blauwwitte vaatwerk (borden en schalen, kommen en vazen, flessen en botervloten) voor dagelijks gebruik in de betere huishoudens, maar ook luxe gebruiksvoorwerpen als de kendi (bolvormige drinkfles met tuit), koffiepotten met zilveren schenkkraan, inktpotten, kandelaars en decoratieve figuren zoals de genoemde olifant. Ook scheerbeckens (scheerkommen), een soort diepe borden met een uitsparing à la de Bolletje-beschuit. Bij het aderlaten, een neventaak van de barbier, drukte de cliënt zijn arm tegen die holte. In de rand zaten twee gaatjes, zodat hij tijdens het scheren hangend aan een (zijden) koord om de hals op zijn plaats kon blijven. En anders hing hij veilig aan de muur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden