Kozak van Donetsk   heeft zijn sjasjka geslepen

Donetsk, waar bijna evenveel Russen als Oekraïners wonen, is het toneel van vlagvertoon, verbaal geweld en de roep om revolutie. 'Wat doe jij hier, oude zak?'

DONETSK - 'Rusland, Rusland!', roept de menigte voor het gebouw van de provinciale overheid in Donetsk. Pro-Russische demonstranten hebben maandag twee verdiepingen van het foeilelijke betonnen gebouw in het centrum van de Oekraïense industriestad ingenomen en nu vieren ze de overwinning op de 'fascisten' in Kiev. Onder gejuich van de betogers roept een activist alvast de 'Donbekken-republiek' uit.


Zover is het nog niet, maar de menigte, voornamelijk mannen en opvallend veel vrouwen op leeftijd, is ervan overtuigd dat de revolutie nabij is. 'Eerst hebben die fascisten in Kiev de macht gegrepen en nu is het onze beurt', klinkt het vanaf de trappen voor het gebouw. Net als op Maidan, het plein in Kiev, hebben betogers ook hier tenten opgeslagen. Voorlopig zijn het er maar drie, maar op een ervan wappert dapper een banier: 'Oostelijk Front'.


Bij de ingang van het gebouw houden een paar kozakken in gevechtstenue de wacht. Naar binnen mag niet. 'Onze mensen hebben het te druk', zegt Andrej Bezkrovny streng. 'Zonder bloed' betekent zijn naam, maar hij waarschuwt dat hij een kozak is. 'Wij kozakken weten hoe we met de sjasjka (sabel) moeten omgaan!'


Wapenstok

Bij de trappen aan weerzijden van de hal staat een rij agenten van de oproerpolitie met schilden en wapenstok. 'Onze mensen', zeggen de kozakken trots, maar geen van de betogers durft hen te passeren. Kennelijk reikt de macht van de betogers niet veel verder dan de hal.


De menigte explodeert in gejuich als de man die zij tot gouverneur hebben gebombardeerd naar buiten komt: Pavel Goebarev. 'Wij hebben Kiev laten zien dat wij geen slaven zijn. Wij hebben hier vreedzaam de macht gegrepen. Kiev is voor mij een ander land.'


'Goebarev! Goebarev', roept de menigte. 'Wanneer gaan we een referendum houden over afscheiding van Oekraïne?', roept iemand. 'Geen haast', buldert Goebarev. Hij legt uit dat zijn staf met de pro-Russische leiders op de Krim en in andere regio's in het oosten van Oekraïne overlegt over een geschikt moment. 'We moeten samen aan Kiev laten weten dat wij niet onder de terreur van die fascisten willen leven.'


Onder gejuich van de betogers vertelt hij dat zijn 'kabinet' al kan beschikken over gewapende eenheden, die in staat zijn af te rekenen met Rechtse Sector en Svoboda, de meest radicale groeperingen achter de opstand tegen Janoekovitsj.


'En de politie?', roept iemand. 'De politie staat aan onze kant, dat zijn onze mensen', verzekert hij. Het handjevol agenten op het plein geeft geen sjoege als de betogers hen op de schouders proberen te kloppen.


Goebarev belooft dat hij als het nodig is, 'het Russische broedervolk' om hulp zal vragen. 'Ik zal hen vragen troepen te sturen. De Russen zijn de enigen die onze veiligheid kunnen garanderen.' Als iemand uit het publiek hem vraagt welk economisch beleid hem voor ogen staat, moet de zelfbenoemde leider van de Volksmilitie voor het Donbekken het antwoord schuldig blijven. 'Daar zijn we mee bezig.'


Oligarch

Een ding wil hij wel kwijt. Hij wil af van de oligarch Rinat Achmetov, de rijkste man van Oekraïne, die een groot deel van de industrie in Donetsk (en Oekraïne) bezit. 'Hij heeft ons verraden. Hij steunt die lui in Kiev!' Als grote voorbeelden noemt hij de Wit-Russische dictator Loekasjenko en Hugo Chávez, de vorig jaar overleden populistische president van Venezuela. 'Op hen wil ik lijken.'


De sfeer op het plein is grimmig. 'Wat staat u daar te schrijven? Hier met die aantekeningen', snauwt een man. 'Wij weten precies wat jullie daar allemaal over ons berichten', schreeuwt een vrouw kwaad.


'Er staan fascisten bij het monument voor (de Oekraïense schrijver) Taras Sjevtsjenko', gilt een vrouw. Onmiddellijk zet een groepje betogers koers naar het monument, waar een eenzame man blijkt te staan met een bord: 'Nee tegen de oorlog!' Hij wordt overladen met scheldwoorden. 'Wat doe jij hier, oude zak? Ben jij op de hand van die fascisten uit West-Oekraïne?'


Toeristen

De pro-Russische opstand woedt alleen op het plein. Donetsk, een stad die tegelijk in de grauwe Sovjettijd en het bling-blingkapitalisme van de moderne oligarchen leeft, gaat zijn dagelijkse gang. De straten zijn vol maar niemand lijkt zich iets aan te trekken van de betogers op het plein Maidan.


Pas aan het begin van de avond laat Donetsk, waar bijna evenveel Russen als Oekraïeners wonen, zijn andere gezicht zien. Bij de Aartsengel Michael kathedraal, op een paar honderd meter van het plein, stromen duizenden mensen, onder wie opvallend veel jongeren, met blauwgele Oekraïense vlaggen bijeen. 'Toeristen naar huis', roepen ze, terwijl een betoger foto's van Russische pantserwagens op de Krim omhoog houdt.


'Poetin zegt dat hij de Russen hier wil beschermen, maar daar hebben we geen behoefte aan', zegt Zjanna, een vrouw met een Russische vader, een Oekraïense moeder en een joodse man. 'Hij zegt dat de rechten van de Russen hier worden vertrapt. Maar daar heb ik nog nooit iets van gemerkt in de 23 jaar dat we onafhankelijk zijn.'


Is ze bang dat het op oorlog zal uitlopen? 'Natuurlijk ben ik bang. Iedereen is bang voor de toekomst. We willen niet terug naar het Stenen Tijdperk met Poetin!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.