nieuws russische cyberaanvallen

Koude Oorlog is terug van weggeweest

De verijdelde hack-aanval in Den Haag zet de diplomatieke relatie tussen westerse landen en Rusland op scherp.

MOSKOU - Het Russische ministerie van Buitenlands Zaken zegt dat Britse beschuldigingen aan het adres van de militaire inlichtingendienst GROe getuigen van een ‘levendige fantasie’. Beeld EPA

Door het verijdelen van een hackaanval in april dit jaar in Den Haag bevindt Nederland zich plots in de voorhoede van westerse landen die terugvechten tegen aanhoudende Russische cyberaanvallen. De komende dagen zal de toch al ijzige relatie tussen Den Haag en Moskou verder verslechteren, niet in de laatste plaats omdat het kabinet hint op extra sancties voor Rusland. Het zal het nog lopende MH17-onderzoek niet gemakkelijker maken.

In een zeldzaam openhartige persconferentie omschreef directeur Onno Eichelsheim van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst donderdag met chirurgische precisie hoe vier Russen op vrijdag 13 april ‘rond kwart voor vijf’ hebben geprobeerd om het wifi-netwerk van de OPCW in Den Haag te hacken. Zij wilden daar waarschijnlijk informatie stelen over een aanval met chemische wapens in Syrië en het moordonderzoek naar de Skripals in het Britse Salisbury.

Uit de schaduw

De vier Russen behoren tot de groep van zeven spionnen die de Amerikanen donderdag op een opsporingslijst hebben gezet voor cyberaanvallen op doelen in de VS, Canada, Groot-Brittannië, Zwitserland en Nederland. ‘Het is buitengewoon ongebruikelijk en ongemakkelijk om dit alles te vertellen’, zei MIVD-directeur Eichelsheim donderdag. Het werk van zijn inlichtingendienst blijft normaal strikt geheim ‘Maar soms is het ook belangrijk en noodzakelijk om uit de schaduw te treden.’

Volgens het kabinet is de openheid over de verijdelde hackoperatie nodig vanwege het strafrechtelijk onderzoek dat de Amerikanen donderdag bekend zouden maken en omdat Nederland een streep wil trekken voor Moskou. ‘Dit is een helder signaal dat Rusland hiermee moet stoppen’, zei minister Ank Bijleveld. ‘Mensen die werken voor internationale organisaties in Den Haag moeten veilig hun werk kunnen doen.’ De Amerikanen zijn wat meer uitgesproken. ‘We vechten terug’, zei de Amerikaanse openbaar aanklager vanuit Washington.

Voorlopig trekken de Russen zich niets aan van de beschuldigingen en verhulde dreigementen. Moskou noemt de verwijten ‘absurd’ en ‘rijkelijke fantasie’. Maar bij westerse bondgenoten bestaat er geen enkele twijfel. ‘Honderd procent zeker’, is de MIVD van zijn zaak. Zowel de EU als de Navo noemen de cyberaanvallen ‘roekeloos’ en ‘onaanvaardbaar’.

Groot-Brittannië en andere landen beschuldigen de Russische militaire inlichtingendienst GROe van een lange reeks cyberaanvallen. Beeld ANP XTRA

Extra sancties

Achter de schermen praten zowel Rutte als Blok hun tong blauw om bondgenoten zover te krijgen om handen en voeten te geven aan de verontwaardiging. Een besluit is nog niet genomen. Het meest geëigende moment om over Europese strafmaatregelen te praten is volgende week donderdag 15 oktober als de EU-ministers van Buitenlandse Zaken bijeenkomen voor een regulier overleg in Brussel. De vooruitzichten voor Moskou zijn ongunstig.

In de Tweede Kamer lopen politici zich al warm voor een strafexpeditie tegen Moskou. Coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie vinden dat de betrokken Russische spionnen op een Europese sanctielijst moeten komen zodat zij het Europese continent niet meer kunnen betreden. ‘Absoluut, die hoeven we nooit meer te zien’, zegt VVD-buitenlandwoordvoerder Sven Koopmans. Hij vindt dat het huidige pakket aan sancties ‘tegen het licht gehouden moet worden’.

Een groot vraagteken is nog waarom Nederland de betreffende spionnen niet direct heeft gestraft door ze te arresteren toen zij op 13 april probeerden digitaal in te breken bij de OPCW. In plaats daarvan zijn ze het land uitgezet. De MIVD-directeur zegt gehandeld te hebben ‘volgens zijn mandaat’ en wil de reden niet verder toelichten. 

‘Ik heb die beslissing genomen en ik sta daar nog steeds achter’, aldus Eichelsheim. Minister Bijleveld noemt het ‘een bewust besluit’ en suggereert dat de in beslag genomen Russische spionageapparatuur niet volledig uitgelezen hadden kunnen worden als er formeel een arrestatie was verricht.

Koude Oorlog

Zeker is dat het verijdelen van de hack onderdeel is geweest van een breder strafrechtelijk onderzoek naar wereldwijde Russische cyberaanvallen en dat Nederland dat onderzoek op geen enkele manier in gevaar heeft willen brengen. Westerse landen hebben hun beschuldigingen donderdag zeer gecoördineerd naar buiten gebracht, wat duidt op intensief overleg over deze zaak.

Dat blijkt ook uit de woordkeus van de hoofdrolspelers. In de meest harde bewoordingen sinds de Koude Oorlog hebben de Britten Rusland donderdagmorgen een ‘pariastaat’ genoemd. De Amerikanen zeiden een paar uur later dat Moskou ‘een prijs moet betalen’. Premier Rutte, donderdagavond namens Nederland: ‘Naïviteit, daar is geen tijd meer voor.’

‘De Koude oorlog is terug van weggeweest’, zei VN-chef Antonio Guterres geheel toevallig ook afgelopen 13 april tijdens de VN-Veiligheidsraad. Zijn uitspraak had destijds betrekking op Syrië, waar Rusland de ene partij steunde (Assad) en het westen de andere (rebellen).

Inmiddels staan westerse landen en Rusland steeds directer tegenover elkaar. Niet alleen meer op het slagveld van Syrië of in cyberspace, maar in de straten van Den Haag, Salisbury en Lausanne. De confrontatie met de Russen krijgt steeds meer gevolgen in de echte wereld.  

Lees meer over de Russische cyberaanval:

Dit weten we over de verijdelde hackaanval op de OPCW in Den Haag 
De Russische militaire inlichtingendienst GROe heeft in april geprobeerd om de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag te hacken. Dit is wat er bekend is over die hackpoging, de daders en de nasleep.

Amerika klaagt Russische spionnen toch aan, maar wat houdt de aanklacht in? Justitie in de VS heeft donderdag zeven Russische inlichtingenofficieren aangeklaagd wegens een ‘criminele samenzwering’. Onder hen zijn de vier Russische spionnen die op 13 april werden betrapt bij hun poging tot een cyberaanval in Den Haag.

‘Absurd’ en ‘kwaadaardig’: internationale reacties op Russische cyberaanvallen. De reacties op de poging van de Russische militaire inlichtingendienst GROe om de waakhond tegen chemische wapens OPCW te hacken, variëren van ‘absurd’ tot ‘kwaadaardig’. Ook de Britse regering beschuldigde de Russen achter diverse cyberaanvallen te zitten. Lees hier alle reacties op een rijtje.

Is dat nou moeilijk, zo'n close-access-hack-operatie van de Russen? Niet eerder kreeg het publiek zo’n gedetailleerde inkijk in een cyberoperatie. Wat was de Russische militaire inlichtingendienst GROe precies van plan en waarom was het nodig om dit vanuit Den Haag te doen? En hoe sterk is het bewijs tegen de Russen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden