Koud tot in je vingertoppen

Mark Stoop, luchtmachtofficier en politicoloog, stopt zijn hand elke dag in een ijskoeler om voor TNO te kijken of dat nut heeft in de bergen....

Tekst Simone de Schipper

‘De eerste minuten zijn het ergst. Het is een stekende pijn, alsof honderden naalden in je hand steken. Alles in je lijf roept om de hand uit het ijswater te halen.’

Maar dat doet Mark Stoop dus niet. In de twee weken voorafgaand aan de beklimming van de Ama Dablam in de Himalaya is het iedere dag: wijnkoeler met water en ijs vullen, hup de hand erin, tot aan de pols, en niet zeuren. Vijftien minuten lang. ‘En niet smokkelen. De hand steeds een beetje bewegen, anders ontstaat om de huid een dun waterlaagje dat warmer is.’

Als bergbeklimmer zijn Stoop en de tien andere leden van de Klimexpeditie Himalaya 2006, interessant voor koudefysioloog prof. dr. Hein Daanen, van TNO in Soesterberg. Daanen wil weten of zo’n koudetraining de hand beschermt tegen bevriezing en afsterving van vingers en andere extremiteiten, een gevaar dat op duizenden meters hoogte extra groot is.

Het is geen standaard onderzoek, zoals Stoop geen standaard onderzoeker is. Stoop werd eerst aan de Koninklijke Militaire Academie luchtmachtofficier en studeerde daarna politicologie in Leiden. In zijn afstudeerscriptie Politieke besluitvorming van militaire operaties, voegde hij die twee opleidingen al samen. Daarna wilde hij die ook nog eens combineren met zijn favoriete vrijetijdsbewsteding: bergbeklimmen.

Viagra

Viagra
En dat kon, bij TNO in Den Haag, waar hij nu als TNO programmaleider Joint Air and Missile Defence, alle kennis van TNO en Defensie over luchtverdediging bijeenbrengt. En waar hij contact legde met de onderzoeksgroep koudefysiologie van TNO Defensie en Veiligheid in Soesterberg.

Viagra
‘Eerst was er een idee met Viagra. Dat schijnt te helpen tegen hoogteziekteverschijnselen. Maar met Viagra de Himalaya beklimmen zag ik niet zitten.’ Voor Hein Daanens idee met het ijswater daarentegen, draaien de klimmers – gewend aan afzien en pijn – hun hand echter niet om.

Viagra
‘Het is interessant en levert ons allemaal wat op. Van de proefpersoonvergoeding en sponsorgelden hebben we kleding voor de expeditie aangeschaft; die is duur vanwege de speciale materialen en meerdere lagen. En omdat het ook voor TNO ICT interessant werd om eraan mee te doen en communicatietechnologie onder extreme omstandigheden te testen, kunnen niet alleen de testresultaten meteen naar Soesterberg worden gestuurd, maar kan iedereen ook contact houden met het thuisfront.’

Kortsluiting

Kortsluiting
‘Tijdens de klim doen we testjes’, legt Stoop uit. ‘Van beide handen een vinger in ijswater steken en meten of de vinger van de getrainde hand sneller opwarmt dan van de ongetrainde.’ Dan zal blijken of de elf getrainde handen een betere koudereactie hebben dan de elf ongetrainde handen. De koudereactie is een beschermingsmechanisme tegen afsterving. Als het lichaam afkoelt, knijpen de haarvaten dicht die de vingers doorbloeden. Zo koelt het binnenste van het lichaam niet te veel af, maar de extremiteiten zoals vingers dreigen af te sterven. Als beschermingsreactie ontstaat tussen de slagader en de ader in de vinger een kortsluiting die de haarvaten omzeilt. De bloedstroom warmt de vinger op, waardoor de haarvaten openen en het weefsel weer doorbloeden. Tot de hand weer afkoelt. Het gaat in cycli.

Kortsluiting
‘In het ijswater voel je dat goed’, zegt Stoop. ‘De eerste paar minuten zijn verschrikkelijk, maar daarna warmt de hand langzaam weer op, te beginnen vanaf de vingertoppen. Het verschilt per persoon hoe snel dat gaat en hoe het voelt.’

IJle lucht

IJle lucht
De koudereactie treedt op grote hoogte minder op. ‘In ijle lucht wordt het bloed dikker’, zegt Stoop, ‘omdat meer rode bloedcellen worden aangemaakt om toch genoeg zuurstof op te nemen. Als je erg hoog zit wordt het bloed zo dik dat het hart al tijdens rust moeite heeft om het rond te pompen. Voor zo’n kortsluitingsreactie moet het hart nóg harder werken.’ Vaak harder dan het hart kan, zodat de opwarming niet volledig is.

IJle lucht
Of koudetraining dan nog effect heeft, is nu dus de vraag. Het antwoord zal naar het Journal of High Altitude Medicine worden gestuurd. Maar eerst moet Mark Stoop nog inpakken, van alles regelen, goed eten, en dan nog naar Londen voor een conferentie. ‘Donderdagavond terug, vrijdagochtend vliegen naar Nepal. Niet de perfecte voorbereiding. Maar dat met die hand zal in Londen wel lukken. In hotels is altijd ijs genoeg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden