Kost het sjoemelen met de begroting Rousseff de kop?

Zondag stemt de Tweede Kamer in Brazilië over de toekomst van president Dilma Rousseff. Moet er een afzettingsprocedure komen, of mag ze haar tweede termijn uitzitten? De messen zijn geslepen, de camera's draaien en de spanning is om te snijden. Rousseff staat aan de rand van de afgrond, maar degenen die over haar lot beslissen hebben zelf ook geen onbesmet blazoen.

De Braziliaanse president Dilma Rousseff. Beeld EPA

Rousseff heeft gesjoemeld met de overheidsbegroting. Ze heeft gaten gedicht met leningen van staatsbanken, zonder het Congres daarover in te lichten. Haar opponenten zien daarin een reden voor een afzettingsprocedure. Volledig buitenproportioneel, vinden Rousseff en haar medestanders. Al haar voorgangers maakten zich schuldig aan 'creatief boekhouden', dat heeft nooit eerder geleid tot een afzettingsprocedure.

Voor- en tegenstanders beloven zondag in het hele land de straat op te gaan. In hoofdstad Brasilia worden 300 duizend mensen verwacht op het grasveld voor het Congres. De politie heeft er een metalen muur gebouwd om te voorkomen dat de demonstranten elkaar de hersenen inslaan. Geen overbodige luxe, want van dialoog en wederzijds respect is allang geen sprake meer in Brazilië.

Beide partijen staan als voetbalhooligans tegenover elkaar. Voorstanders van Rousseff's afzetting gaan gekleed in geel-groen, de kleuren van de vlag. 'Vieze communisten, rot op naar Cuba', roepen ze naar aanhangers van Rousseff, die zich uitdossen in het rood van Rousseff's Arbeiderspartij PT. 'Stelletje fascisten', antwoorden zij. 'We staan niet toe dat jullie een staatsgreep plegen.'

Economische crisis

Brazilië gaat door een diepe economische crisis en de anti-regeringsdemonstranten leggen de schuld daarvan bij Rousseff. Ze hekelen bovendien de corruptie binnen de PT. Verschillende partijbonzen zijn betrokken bij een grootschalig corruptieschandaal, waarbij staatsoliebedrijf Petrobras geld doorsluisde naar politici. Ook oud-president en PT oprichter Ignacio Lula da Silva staat op de verdachtenlijst.

Maar hun verontwaardiging is selectief. Als Rousseff valt, neemt vice-president Michel Temer (PMDB) het over. Mocht hij samen met de president ten onder gaan, dan mag zijn partijgenoot en Kamervoorzitter Eduardo Cunha de presidentssjerp omhangen. Beide heren staan op de verdachtenlijst van het Petrobras schandaal en worden beschuldigd van veel ernstiger misdrijven dan Rousseff.

Middenklasse

Experts zijn het oneens over de achterliggende drijfveren van de anti-regeringsprotesten. 'Dit gaat niet over corruptie of gesjoemel met de begroting', zegt de regeringsgezinde socioloog Jessé de Sousa. 'De demonstranten behoren tot de traditionele elite. Ze kunnen het niet verkroppen dat dankzij de sociale programma's van de PT een nieuwe middenklasse is ontstaan. Ze zijn doodsbang hun bevoorrechte positie te verliezen, en eisen daarom een einde aan de PT.'

Het publiek in de anti-regeringsdemonstraties is inderdaad geen afspiegeling van de Braziliaanse samenleving. De demonstranten zijn grotendeels blank, afkomstig uit de hogere klassen en worden gesteund door het bedrijfsleven. Ze krijgen een breed podium in de Braziliaanse mainstream media, een monopolie van vijf steenrijke families, die openlijk aansturen op de val van Rousseff.

Socioloog Ricardo Ismael ziet het anders. 'De PT beloofde de corruptie aan te pakken maar blijkt nu net zo erg of erger dan de rest. Dat maakt de bevolking boos', aldus Ismael. 'Ruim 60 procent van de Brazilianen is voorstander van afzetting, die zijn echt niet allemaal rijk', gaat hij verder. 'De PT is veertien jaar aan de macht, dus verantwoordelijk voor de problemen in het land.'

Het Braziliaanse volk demonstreert tegen president Dilma Rousseff in Rio de Janeiro. Beeld AFP

Zinkend schip

Rousseff moet zondag minstens een derde van de 513 parlementariërs achter zich krijgen om haar huid te redden. Het is koehandel voor gevorderden in de wandelgangen van Brasilia. De PT probeert parlementariërs aan zijn zijde te krijgen door hen machtsposities in het vooruitzicht te stellen. Maar de coalitiegenoten verlaten een voor een het zinkend schip, en het ziet er steeds ongunstiger uit voor Rousseff.

De bevolking maakt zich op voor een zinderend weekend. Op het strand van Copacabana in Rio de Janeiro laten tegenstanders van Rousseff grote schermen ophangen om de stemming live te volgen. Een populair Baile Funk soundsystem organiseert zondag een feest op hetzelfde strand, en heeft inwoners van omliggende sloppenwijken opgeroepen om 'te komen protesteren tegen de staatsgreep'. Aan beide zijden zal het bier rijkelijk vloeien.

Parlementariërs hebben een poule gemaakt waarin ze de uitslag van de stemming voorspellen. Iedereen legt 25 euro in, de winnaar neemt zondag de pot mee naar huis. De Kamerleden verliezen wel vaker de professionaliteit uit het oog. Afgelopen maandag, toen een Kamercommissie besloot dat er een plenaire stemming zou komen over de afzettingsprocedure, verdrongen hysterische volksvertegenwoordigers elkaar voor het uitslagenbord om selfies te maken.

Pot verwijt de ketel

Het hele gebeuren heeft een hoog 'pot verwijt de ketel' gehalte. Tegen ruim driehonderd Kamerleden loopt een justitieel onderzoek, veelal wegens corruptie. Rousseff wordt niet verdacht van zelfverrijking, en vormt daarmee een minderheid in Brasilia. Parlementariër Paulo Maluf heeft zelfs een opsporingsbevel van Interpol aan zijn broek hangen omdat hij 10 miljoen euro zou hebben gestolen. Maluf heeft aangekondigd tegen Rousseff te stemmen, omdat hij 'genoeg heeft van de corruptie'.

Als de oppositie zondag wint, gaat het voorstel naar de Senaat. Daar tekent zich al een meerderheid af voor de start van een afzettingsprocedure. Na maximaal zes maanden onderzoek volgt een nieuwe stemming in de Senaat. Mogelijk nog voordat de Olympische Spelen deze zomer van start gaan, is Dilma Rousseff haar baan kwijt.

Het Braziliaanse volk demonstreert tegen president Dilma Rousseff in Rio de Janeiro. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden