Kortsluiting bij RTL 4

RTL 4 zwalkt. Twee weken geleden zette moederbedrijf HMG programmadirecteur Bert van der Veer op non actief. Catherine, jaren het paradepaardje, verdwijnt....

EEN WILLEKEURIGE dag op RTL 4. Koffietijd!, Oprah Winfrey, As the World Turns, The Bold & the Beautiful, Goede Tijden Slechte Tijden, Wie ben ik? Achter elkaar vliegen de soaps, kwissen en talkshows over het scherm. Maar net als je hersenen vrijwel zijn lamgelegd, schrik je wakker. Daar zijn Barend & Van Dorp - er moet worden nagedacht: het duo deinst niet terug voor politiek, nieuws, en analyses.

Kortsluiting, zo noemen de critici het effect van dergelijke programma's na elkaar op RTL 4. Als het aan hen ligt, verhuizen Barend & Van Dorp naar RTL 5. Want RTL 4 moet breed zijn. Niet te moeilijk. Een avondje achterover voor het hele gezin. De programma's die nu worden uitgezonden, botsen met elkaar.

RTL 4 is vlees noch vis, zegt mediadirecteur Michael Gottmer van mediabureau Mediaplanning. 'RTL 4 zwalkt', zegt mediastrateeg Ruud de Langen van FHV/Content. 'Dat komt omdat de drie omroepen binnen moederbedrijf Holland Media Groep (RTL 4, RTL 5, Veronica) een continue interne strijd voeren over wie welke programma's mag hebben. RTL 4, 5 en Veronica liggen voortdurend met elkaar in de clinch, omdat niet meteen duidelijk is welk programma waar hoort: het profiel van de zenders is niet helder genoeg. Het ontbreekt aan visie. Ze moeten scherper kiezen. Als je een familiezender wilt zijn, wéés er dan ook een.'

Het ligt deels aan de geschiedenis, volgens De Langen. Toen RTL 4 in 1989 als RTL Véronique begon met uitzenden, was de zender het enige commerciële station in Nederland. Met familieshows als Wedden Dat? (8 à 9 miljoen kijkers), de Playbackshow en de Honeymoonquiz bereikte het station in zijn eentje grote hoogten.

Gaandeweg kreeg het te maken met externe concurrentie - eerst door SBS 6, vervolgens door Fox en Net 5 - maar ook met interne concurrentie door RTL 5 en Veronica. Ook die interne strijd werd op het scherpst van de snede gevoerd. Zo werd publiekstrekker Big Brother (Veronica) vorig jaar bij wijze van broedermoord op het zelfde tijdstip geprogrammeerd als GTST (RTL 4).

Die klappen is HMG nooit goed teboven gekomen. Eigenlijk rent het station nog steeds struikelend achter zichzelf aan. 'Ze waren marktleider en dachten dat ze gebakken zaten', zegt SBS-baas en concurrent Fons van Westerloo. 'In die positie word je arrogant en reageer je te langzaam.'

Bovendien is de kijker van RTL 4 te oud, aldus Marjon Vaartjes, rtv-directeur van mediabureau Media Exposure. 'In de loop der jaren zijn steeds meer jongere kijkers weggelopen. Maar adverteerders richten zich het liefst op jongeren, want die houden minder sterk vast aan merken dan ouderen. De telecom- en dotcombedrijven willen switchers. Het meeste geld zit bij de 20 tot 49-jarigen.'

Afgelopen maand leek het even goed te gaan. RTL 4 had weer een kijkcijferkanon met Ja, ik wil een miljonair (2,5 miljoen kijkers). Maar zoals er steeds meer smetten kwamen op het huwelijk van Coby en Stefan (het eerste kusje was niet goed, Stefan deed het met jongens, voormalig 'Miss Bil' uit de Panorama Coby zou het met vrouwen hebben gedaan) gleden ook de kijkcijfers van RTL 4 weer terug naar af.

Stemde in 1990 één op de vier kijkers boven de zes jaar af op de familiezender, vorig jaar was dat nog maar 16,6 procent. Dit jaar is het 14,6 procent. De zender is geen marktleider meer; pretnet Nederland 2 rukt op met gemiddeld bijna 18 procent van de kijkers, met dank aan het voetbal en de Olympische spelen deze zomer.

De eerste klappen zijn al gevallen. Twee weken geleden werd programmadirecteur Bert van der Veer van RTL 4 ontslagen door het moederbedrijf HMG wegens verschillen in inzicht over de programmering.

Kenners zou het niets verbazen als er binnenkort nog meer bestuurders moesten vertrekken. Bij de internationale eigenaar RTL Group is het Nederlandse HMG een van de slechtst renderende ondernemingen. De spanningen lopen hoog op. Het rijtje HMG-verlaters is inmiddels aanzienlijk. Binnen vier jaar tijd trokken achtereenvolgens bestuurders Huib Boermans, Henri Roemer, Patrick Tillieux, Willem van de Meer de Walcheren, Robert Brookman, Frank Eijken, Pieter Porsius, Unico Glorie en Marc Fortems de deur achter zich dicht.

In de programmering van RTL 4 is nooit echt veel vernieuwd. Nog steeds vertrouwt de zender op oude formules, zoals spelshows en kwissen. En al vielen sommige 'oude' sterren zoals Mireille Bekooij, Hans van der Togt en Catherine Keijl af, nog steeds bevolken coryfeeën als Henny Huisman, Ron Brandsteder en André van Duin het net. Het tienjarig 'wurgcontract' dat HMG tot 2005 met Endemol heeft, belooft weinig veranderingen op dit gebied.

De zender moet dan ook jonger worden, maar wel vrouwelijk blijven, oordelen Vaartjes en andere mediastrategen eensgezind. Een 'scherper profiel aannemen, zo noemt plaatsvervangend programmadirecteur Leo van der Goot van RTL 4 het zelf. Onderging de zender drie jaar geleden al een verjongingskuur, nu moet het dus opnieuw.

Daarbij is het 'best mogelijk' dat programma's zoals Koffietijd! en Wie ben ik? verdwijnen, bevestigt Van der Goot de geruchten die binnen HMG al enige tijd rondwaren. 'De kosten van Koffietijd! zijn hoog, en de doelgroep van het programma mogelijk iets te oud. Ook Wie ben ik? scoort niet zo als we gehoopt hadden.

'Bij televisie wordt altijd zo emotioneel gereageerd als programma's weg moeten. Maar we zijn er gewoon om adverteerders te trekken. Dat heeft alles te maken met goede programma's brengen, zoals Baantjer. Dat programma doet het over de hele breedte geweldig. Als je maar wat aanrotzooit, dan lopen de kijker én de adverteerder weg.'

Nieuwe programma's van RTL 4 zullen meer gericht zijn op de belevingswereld van de 20 tot 49-jarigen. Dat betekent meer zogenaamde What's in it for me- programma's zoals kookrubrieken, programma's over gezondheid, en Eigen Huis en Tuin-achtige formats, omdat die groep nou eenmaal vaak aan het klussen is.

Volgens Van der Goot wordt de merkwaarde van programma's in de toekomst belangrijker dan die van de zender. 'Dat komt onder meer door de komst van elektronische programmagidsen. Daarbij klikt de kijker direct door naar een programma, zonder te beseffen op welke zender dat nou precies draait.'

Het beste dat RTL 4 kan doen, vindt concurrent Fons van Westerloo, is nú als een gek achter Paul de Leeuw aangaan en de ontevreden ster van Nederland 3 snel binnenhalen. 'Dat zou een eerste stap naar een ander publiek zijn. Hij heeft precies dat moderne dat RTL 4 nu nodig heeft. Maar dat zullen ze nooit doen.' En Paul de Leeuw waarschijnlijk ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden