Korthals verliest de rust op Justitie

Benk Korthals is wars van de waan van de dag en vooral aangesteld om rust te brengen op Justitie. In het zicht van de haven lijkt hij echter te stranden op bolletjesslikkers en bouwvakkers....

'U MOET heus niet denken dat je zo'n plan binnen een week in elkaar timmert', zei minister Korthals van Justitie vrijdag toen hij een harde aanpak van drugskoeriers aankondigde. Toch is dat precies wat de Tweede Kamer in twijfel zal trekken, wanneer Korthals vandaag verantwoording aflegt over het heenzenden van bolletjesslikkers.

De uitspraak tekent de politieke behendigheid van de 57-jarige jurist. Benk Korthals kent het Binnenhof na liefst zestien jaar Kamerlidmaatschap en bijna vier jaar ministerschap als geen ander. Dus moet niemand denken dat het premier Kok was die een week eerder de toon zette voor het spectaculaire plan waarin kazernes en leger figureren om drugskoeriers te detineren.

Als minister heeft Korthals in ieder geval altijd gegruwd van dat soort wilde ideeën. Zijn hoogste doel toen hij in 1998 aantrad, was 'rust in de tent' te brengen na het door incidenten geplaagde ministerschap van Winnie Sorgdrager. Hij bouwde als bewindsman een imago op van principieel jurist, die wars is van de waan de dag.

Benk Korthals (zijn roepnaam is een samentrekking van die van zijn grootvader Bert en zijn vader Henk) werd in 1944 in Voorschoten in een politiek nest geboren. Zijn vader was medeoprichter van de VVD en vice-premier en minister van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-De Quay (1959-1963).

Zoon Benk leek aanvankelijk minder serieus. Hij onderbrak zijn opleiding aan het Leids Gymnasium om door Europa te gaan reizen. Twee jaar later haalde hij de schade in, ging rechten studeren en vestigde zich als advocaat in Rotterdam. Het advocatenkantoor aldaar - waarvan hij pas definitief afscheid nam toen hij minister werd - draagt nog zijn naam: Kneppelhout & Korthals.

Korthals kwam in 1982 voor de VVD in de Tweede Kamer. Hij mag als minister graag naar die periode verwijzen, wanneer de Tweede Kamer hem weer eens laksheid verwijt. Want als er destijds één Kamerlid pleitte voor meer cellen en blauw op straat, was hij het wel.

Het Kamerlid Korthals viel op door zijn scherpte in debatten en zijn politiek instinct. Hij werd in 1994 de tweede man van de fractie en de 'stille kracht' achter fractieleider Bolkestein. Handig wist hij de angel uit politieke rellen te halen, bijvoorbeeld toen Bolkestein in opspraak kwam door diens commissariaat bij medicijnfabrikant MSD.

Aan het lezen van ambtelijk proza heeft Korthals een hekel. Hij is nooit opgevallen door dossierkennis. Maar als hij daardoor in het nauw komt, stuntelt hij zich er met zelfspot en droge humor altijd weer uit. Zijn vroegere compagnon in de advocatuur, Kneppelhout, noemt hem pragmatisch en oplossingsgericht. Zaken van de lange adem zijn niet aan hem besteed. 'Benk wil snelle resultaten.'

Als minister leek Korthals zijn departement in rustiger vaarwater te loodsen. Er waren nauwelijks incidenten. Of het moest zijn dat er vlak na zijn aantreden nog tegen alle afspraken in een criminele burgerinfiltrant door de politie was ingezet. Of dat er eind 1999 een groot overschot aan cellen bleek te zijn, wat ook weer niet de bedoeling was.

Korthals, die veel geplaagd is met zijn voorkeur voor de aartsluie Russische romanfiguur Oblomov, heeft niet lang van die rust mogen genieten. In 2000 was er de Doverzaak, de fataal afgelopen smokkel van Chinezen, waarbij de politie verzaakte tijdig de hoofdverdachte te arresteren. En vorig jaar kwam Korthals in de problemen door de bouwfraude rond de Schipholtunnel, die tegen de zin van de Kamer met een schikking was afgedaan.

De minister maakte in de tussentijd ook een hele reeks wetten waarvoor hij lof oogstte. Maar juist op het gebied van de criminaliteitsbestrijding liep hij steeds meer uit de pas. Dat begon al in 1999 toen de Kamer massaal te hoop liep tegen pedoseksuelen en Korthals zich genoodzaakt zag op de rem te gaan staan.

Als Kamerlid voorspelde hij al eens dat PvdA en D66 de VVD nog eens rechts zouden inhalen bij de aanpak de criminaliteit. En zo geschiedde. Steeds vaker bevond de minister zich in de Kamer in het eenzame gezelschap van GroenLinks, als hij de roep om meer repressie afwees.

De VVD zag het met lede ogen aan. Tot de liberalen vorig jaar op het idee kwamen de minister te prijzen als 'rechtstatelijke rots in de branding'. Dat hij nog eens groepsdetentie in kazernes zou bepleiten, konden ze toen niet vermoeden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden