Analyse Pensioenacties

Korter en ongezonder leven: het gevolg van zware beroepen en lage inkomens. Daarom gaan mensen de straat op

Mensen met de zware beroepen zien het niet zitten om nóg langer werken. Duizenden metaalwerkers, zorgverleners, bouwvakkers en havenwerkers doen woensdag mee aan de pensioenmars in Den Haag. ‘Het lichaam slijt.’ 

Pensioenprotest in Den Haag. Met de betoging wilden vakbonden CNV, FNV en VCP hun pensioenwensen kracht bij zetten. Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

Clemens Elschot (56) werkt sinds zijn negentiende in een slachthuis in het oosten van het land. Jarenlang moest hij zware kratten ‘beuren’ en grote stukken vlees ‘schuiven’. De knieën doen pijn, de rug doet pijn, de schouders doen pijn. Hij werkt sinds twee jaar op kantoor. Hij ziet steeds meer collega’s met klachten in een uitkering verdwijnen en vreest zelf de volgende te zijn. ‘Het lichaam slijt.’ 

Daarom loopt de slager uit Groenlo woensdagmiddag mee met de pensioenmars in Den Haag. En met hem duizenden metaalwerkers, zorgverleners, vleesverwerkers, bouwvakkers, leraren, dakdekkers, havenwerkers. Ook in Groningen, Arnhem en Eindhoven werd gedemonstreerd. Dinsdag lag het openbaar vervoer een volle dag stil. De vakbonden riepen op tot pensioenacties en de werkenden gaven in groten getale gehoor. 25 duizend op dinsdag, 30 duizend op woensdag, volgens FNV. 

Het kon ook niet uitblijven. Pensioen is altijd een gevoelig onderwerp geweest en de veranderingen waren de afgelopen jaren ingrijpend. CBS-cijfers laten zien: aan het begin van deze eeuw stopten mensen nog voor hun 61ste met werken, in 2017 was dat bijna 65 jaar. In 2004 demonstreerde een recordaantal van 300 duizend mensen op het Museumplein tegen het afschaffen van de vut en het prepensioen, regelingen die het destijds mogelijk maakten om met eind vijftig te stoppen met werken.

Het imposante vakbondsvertoon van toen kon niet voorkomen dat de regelingen werden geschrapt. Het bleek de opmaat naar een in razend tempo verschuivende eindstreep van het werkzame leven. Vijftien jaar geleden ging de discussie over vroegpensioen, nu stijgt de AOW-leeftijd richting de 67 en daarna nog verder, gekoppeld aan de stijgende levensverwachting. Anno 2019 strijden vakbonden FNV, CNV en VCP voor een tijdelijke rem op de bewegende finishlijn.

Veel steun

De bonden kunnen rekenen op ruime steun in het land. FNV’er Tuur Elzinga, de man die namens de grootste bond onderhandelt met kabinet en werkgevers, kan woensdag in Den Haag strooien met mooie rapportcijfers: 74 procent van de Nederlanders staat achter de pensioenstakingen (EenVandaag, 27 duizend geënquêteerden), de support onder Telegraaf-lezers en Stand.nl-respondenten is nog groter.  

Een groeiende groep oudere werkenden redt de AOW-leeftijd namelijk niet. Het UWV meldt dat vorig jaar 16 procent meer zestigplussers een beroep deden op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Zoals een vakbondsman het woensdag bij de demonstratie verwoordt: ‘Boven de vijftig wordt alles zwaarder.’

Jolanda Balk (54), Soraya Bekker (60) en Annelies Kuik (61) ondervinden het aan den lijve. Om kwart over vijf ‘gaat het wekkertje’, na de werkdag verlangen ze naar hun bed. Ze zijn bijzondere opsporingsambtenaren bij de gemeente Zaanstad. Leuk werk, zeggen ze, maar ze dragen het graag over aan een nieuwe generatie voordat hun lichamen niet meer kunnen. Woensdag staken ze om in Den Haag te kunnen demonstreren. Bekker begon op haar 16de. ‘Toen gold voor ambtenaren dat je na veertig dienstjaren mocht stoppen.’ Tijden veranderen, zij moet vijftig jaar werken.

De opschuivende AOW-leeftijd treft de een harder dan de ander. Mannen met een laag inkomen – mannen als Clemens Elschot – sterven bijna acht jaar eerder dan mannen met een hoog inkomen. De man met een kleine beurs overlijdt gemiddeld rond zijn 77ste, de beter bedeelde Nederlander leeft tot halverwege de tachtig. Voor beide mannen geldt één AOW-leeftijd. Het verschil is nog schrijnender als de gezonde levensverwachting wordt vergeleken. De eerste man is tot ongeveer zijn zestigste gezond, de tweede tot halverwege de zeventig. Voor vrouwen zijn de verschillen vergelijkbaar, al leven zij over de hele linie een paar jaar langer.

Deze cijfers komen uit een studie van pensioendenktank Netspar. De AOW kost  geld, maar uitvallende oudere werknemers eveneens, schrijven de negen auteurs, onderzoekers verbonden aan onder andere de universiteiten Leiden en Tilburg en het Centraal Planbureau. In theorie kunnen werknemers zelf extra sparen voor een vroeger pensioen, maar de wetenschappers weten dat de meeste mensen dit niet doen.

Verandering

De mensen met de zware beroepen (fysiek en mentaal) eisen verandering. Het land toont begrip. Dinsdag verliep de landelijke staking in het openbaar vervoer zonder gemor. Het was zelfs leuk om met geldig excuus in bed te kunnen blijven liggen of een zeldzame fietstocht door de IJtunnel te kunnen maken, zoals in Amsterdam gebeurde. ‘Deze week voelt goed’, concludeert FNV-pensioenonderhandelaar Elzinga achteraf.

En de bonden hebben resultaat: minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken wil terug naar de onderhandelingstafel, meldt hij vrijdag. Het kabinet is bereid om de AOW-leeftijd minder snel te laten stijgen en een regeling op te tuigen voor mensen met zware beroepen. De minister gaat zich niet wagen aan een (moeilijk te definiëren) lijst van zware beroepen, maar wil het werkgevers en werknemers makkelijker maken onderling vroegpensioen te regelen.

Een akkoord is in de maak. Tijdsdruk speelt een rol. Voor 1 juli moeten wetswijzigingen door het parlement zijn om de AOW-leeftijd nog volgend jaar te kunnen bevriezen op 66 jaar en vier maanden. De bonden strijden voor een rem en krijgen een rem, maar wel een tijdelijke. Vanaf 2025, zo ziet het ernaar uit, gaat de eindstreep weer schuiven. Zelfs de FNV onderschrijft het principe. Elzinga: ‘We kunnen de AOW-leeftijd niet eeuwig vastzetten terwijl we straks honderd worden. Dat snappen wij ook.’

De vraag is of metaalwerker Jonathan Hersilia (33) dat ook snapt. Hij is woensdag een van de weinige dertigers bij de demonstratie in Den Haag. Hij kan niet nog veertig jaar metaalwerker blijven, weet hij nu al. ‘Jongeren zijn veel te passief’, vindt hij. Zijn generatie is er de volgende keer bij, over nog eens vijftien jaar, wanneer de AOW-leeftijd alsnog richting de zeventig gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden